شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٣٢ - ١٠١٠٢ و الذى فلق الحبة و برأ النسمة ليظهرن عليكم قوم يضربون الهام على تأويل القرآن كما بدأكم محمد على تنزيله، ذلكم حكم من الرحمن عليكم فى آخر الزمان
نافرمانى حق تعالى و محرومى از درگاه او، و اين كه حق تعالى واگذارد او را بخود و ترك يارى او كند.
١٠١٠٢ و الذى فلق الحبة و برأ النسمة ليظهرن عليكم قوم يضربون الهام على تأويل القرآن كما بدأكم محمد على تنزيله، ذلكم حكم من الرحمن عليكم فى آخر الزمان.
سوگند بكسى كه فلق كرده دانه را، و آفريده تن بنده را كه هر آينه ظاهر خواهد شد بر شما قومى كه مىزنند سرها را بر تأويل قرآن چنانكه ابتدا كرد شما را محمد بر تنزيل آن، اين حكميست از خداى مهربان بر شما در آخر زمان. «فلق» بمعنى «خلق» آمده، و بنا بر اين ترجمه اينست كه: خلق كرده و آفريده دانه را، و بمعنى شكافتن نيز آمده، و بنا بر اين ترجمه اينست كه: شكافته دانه را، و مراد شكافتن آنست ببيرون آوردن برگ از آن يا شكافتن بشكافى كه در ميان آن باشد يا شكافتن آن و بيرون آوردن از عدم، يا شكافتن عدم ببيرون آوردن آن از آن، و حاصل دو وجه آخر بمعنى خلق مىشود و بنا بر اين ممكنست كه اصل معنى آن همان شكافتن باشد و استعمال آن در خلق باعتبار يكى از آن دو وجه آخر باشد، و «قومى كه مىزنند سرها را» يعنى بشمشير و مراد به «تأويل قرآن» معنى آنست كه عبارت صريح يا ظاهر در آن نباشد و استنباط آن از آن محتاج باشد بوحى يا آنچه منتهى شود بآن، و به «تنزيل آن» اين كه صريح يا ظاهر باشد در آن و خفائى نباشد در آن. و روايت شده در كافى و تهذيب و غير آنها از حضرت امام جعفر صادق كه روايت كرده آن حضرت از پدر بزرگوار خود- صلوات الله و سلامه عليهما- كه فرموده كه: چون نازل شد آيه كريمه «و إن طائفتان من المؤمنين اقتتلوا فأصلحوا بينهما، فإن بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي حتى تفيء إلى أمر الله» يعنى اگر دو طايفه