شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٧٨ - ٩٩٨٢ نافحوا بالظبى، و صلوا السيوف بالخطى، و طيبوا عن أنفسكم نفسا، و امشوا الى الموت مشيا سجحا
٩٩٨٢ نافحوا بالظبى، و صلوا السيوف بالخطى، و طيبوا عن أنفسكم نفسا، و امشوا الى الموت مشيا سجحا.
اين از جمله كلاميست كه در بعضى روزهاى جنگ صفين بأصحاب خود فرمودهاند مشتمل بر بعضى از آداب جنگ و قبل از اين در فصل ضاد «ضاربوا عن دينكم بالظبى» نقل شده بود و در اين جا «نافحوا بالظبى» است و اين موافق كتاب مستطاب نهج البلاغه است و «نافحوا» نيز همان بمعنى «ضاربوا» است يعنى بزنيد دشمنان خود را بطرفهاى شمشيرها، نهايت ابن اثير در كتاب نهاية گفته: كه «أصل منافحه اينست كه هر يك نزديك باشند بديگرى بعنوانى كه برسد نفح هر يك بديگرى يعنى بوى او و نفس او» و ظاهر اينست كه مراد به «طرف شمشير» دم آن باشد و مراد تحريص بر جنگ بشمشير باشد چنانكه در نهايه گفته و از كلام بعضى از شارحان نهج البلاغه ظاهر مىشود كه «طرف شمشير» را بر نوك آن حمل كرده و اين كه فايده اين اينست كه پر نزديك دشمن نروند تا اين كه توسعه مجالى باشد و مؤيد اين مىتواند بود آنچه در كتاب صحاح گفته كه: «ظبه شمشير و تير طرف آنست» زيرا كه مراد به «طرف تير» خود البته پيكانست پس ظاهر اينست كه در شمشير نيز نوك آن باشد نه دم آن نهايت آنچه از نهايه نقل شد ظاهر در خلاف آنست و اين كه مراد دم شمشير باشد، و ظاهر بعضى موارد استعمالات آن نيز اينست چنانكه در صحيفه كامله در دعاى دفاع كليد اعداء[١] فرمودهاند: «و اشحذ لى ظبة مديته و تيز كرده از براى من ظبه كارد بزرگ خود را» چه ظاهر اينست كه مراد دم كارد باشد نه نوك آن، و «صلوا السيوف بالخطى» يعنى «پيوند كنيد شمشيرها را بگامها» و در آنجا شرح اين و بيان فايده آن شد و حاجت اعاده نيست، و «طيبوا عن أنفسكم نفسا و امشوا الى الموت مشيا سجحا[٢]» يعنى نيكو باشيد
[١] - اين دعا دعاى چهل و نهمين از ادعيه صحيفه سجاديه است على منشئها السلام.
[٢] - در فصل طاء( ج ٤، ص ٢٥٦) دو وجه قرائت براى اين كلمه ذكر شده است.