شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٨٦ - ١٠٦٧٩ لا ينفع الحسن بغير نجابة
نيست ستمى شنيعتر از ستم حاكمى، زيرا كه نصب حاكم از براى رفع ستم است پس ستم كردن او خود بغايت شنيع است.
١٠٦٧٦ لا حرز لمن لا يسع سره صدره.
نيست جاى محكمى از براى كسى كه گنجايش نداشته باشد سر او را سينه او، يعنى كسى كه سينه او سر او را نگاه نتواند داشت جاى محكمى ديگر ندارد كه سر او را نگاه دارد يا جاى محكمى ندارد كه پناه به آنجا برد و زود گرفتار نشود، در بعضى نسخهها «حزم» بجاى «حرز» است و بنا بر اين ترجمه اينست كه: نيست دورانديشى از براى كسى كه گنجايش ندارد سر او را سينه او، يعنى سر خود را نگاه نمىتواند داشت.
١٠٦٧٧ لا عقل لمن يتجاوز حده و قدره[١].
نيست عقلى از براى كسى كه در گذرد از حد خود و اندازه خود.
١٠٦٧٨ لا يؤخذ العلم إلا من أربابه.
فرا گرفته نمىشود علم مگر از ارباب آن، غرض اينست كه: كسى كه خواهد كه علم فرا گيريد بايد تفحص كند و از كسى فرا گيرد كه از ارباب علم باشد و علم او حق باشد كه در واقع عالم همانست و از جمعى نباشد كه دعوى علم ميكنند و علمى ندارند يا اين كه علم ايشان علم نيست بلكه جهلى چند است كه ايشان اعتماد به آنها كردهاند.
١٠٦٧٩ لا ينفع الحسن بغير نجابة.
سود نمىدهد حسن بى نجابتى، مراد اينست كه حسن صورت يا وضع سودى نمىدهد هر گاه نجابتى نباشد با آن، و مراد به «نجابت» اصالت و آزادگيست يا گرامى بودن نفس و بلند مرتبه بودن آن.
[١] - در نسخه چاپ صيدا حرف عطف در ميان« حده» و« قدره» نيست.