شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢١٧ - ١٠٠٦٢ هم دعائم الاسلام، و ولائج الاعتصام، بهم عاد الحق فى نصابه، و انزاح الباطل عن مقامه، و انقطع لسانه من منبته، عقلوا الدين عقل وعاية و رعاية، لا عقل سماع و رواية
اوصاف ايشانست[١]، جايگاه سر رسول خدايند- رحمت كناد خدا بر او و آل او- و حمايت كنندگان فرمان اويند، و صندوق علم اويند، و مرجع حكم اويند، و كهفهاى كتابهاى اويند، و كوههاى دين اويند، يعنى أسرار رسول خدا ٦ همه بايشان سپرده شده، و ايشان حمايت كنندگان فرمانهاى اويند بعمل به آنها و اجراى آنها هر گاه مسلط باشند، و علوم آن حضرت همه نزد ايشانست، و ايشان بمنزله صندوق علوم ايوند، مراد به «حكم او» فرمانهاى اوست يا حكمتها و علوم او، و «ايشان مرجع آنهايند» يعنى هر كه آنها را خواهد بايد كه بايشان رجوع كند، و «كهف» بمعنى ملجأ است و غارى كه در كوه باشد يا يورتى[٢] كه در آن كنده باشند و بنا بر اول مراد اينست كه ايشان ملجأ كتابهاى اويند يعنى قرآن مجيد و ساير كتابهاى آسمانى و ساير نوشتهها كه نزد آن حضرت بود ايشان ملجأ و پناه آنهايند و آنها نزد ايشان محفوظ مانند از تغيير و تحريف مانند كسى كه پناه كسى باشد و حفظ كند او را از كسى كه خواهد كه آسيبى باو رساند، و بنا بر دويم و سيم اين كه ايشان جايگاه محكمىاند از براى آنها و حفظ آنها، و «ايشان كوههاى دين اويند» يعنى قرار و استقرار دين او بايشان است مانند كوهها كه از براى قرار و استقرار زمين بر روى آن خلق شده.
هم كرائم الايمان، و كنوز الرحمن، ان قالوا صدقوا، و ان صمتوا لم يسبقوا.
ايشان كرائم ايمانند، و گنجهاى پروردگار بسيار مهربانند، اگر بگويند راست گويند، و اگر خاموش شوند پيشى گرفته نشوند، «كرائم» جمع كريمه است
[١] - نظر باين نكته فقرات آينده را تا آخر فصل هاء شماره نمىگذاريم با آنكه ممكن است كه احاديث متعدد باشند چنانكه ظاهر امر همانست.
[٢] - در لغات تاريخ و صاف مذكور است:« يورت بضم اول و واو مجهول مقام و مقر باشد، تركى است» و نيز در آنجا گفته:« يرت بضم بتركى مقام و آرامگاه و مقر باشد».