معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١٠ - تواتر

دليل بر اعتبار و حجيت قرائات مزبور دانسته‌اند. علامة حلى‌ مى‌نويسد:

واجب است نمازگزار نماز را با قرائت متواتر بخواند، پس اگر طبق مصحف‌ ابن مسعود بخواند نمازش باطل است. جايز است نمازگزار با هر يك از قرائات هفت‌گانه كه بخواهد قرائت كند، ولى با ساير قرائت‌ها جايز نيست، اگرچه سند آن متصل باشد.[١]

چنانكه ديديد علامة حلى‌، نخست در اعتبار قرائت، تواتر را شرط مى‌داند و سپس قرائت كردن به هر يك از قرائات سبع را صحيح مى‌شمارد. تقارن اين دو حكم در كلام ايشان حاكى از آن است كه وى قرائات سبع را متواتر مى‌پنداشته است.

هرچند برخى از بزرگان مدعى تواترِ قرائات سبع شده‌اند؛ ولى نادرستى ادعاى مزبور نزد اهل فن و محققان كاملًا آشكار است.[٢] از باب نمونه در ميان فقيهان شيعه، وحيد بهبهانى‌،[٣] شيخِ انصارى‌،[٤] شيخ‌ عبدالكريم حائرى‌[٥] و آيت‌الله‌ خوئى‌[٦] منكر تواتر قرائات مزبور شده‌اند.

ابوشامة مقدسى‌ مى‌نويسد:

نبايد هر قرائتى [را] كه به يكى از قاريان هفت‌گانه نسبت داده مى‌شود صحيح دانست و چنين پنداشت كه واقعاً قرآن بدان صورت نازل گرديده است، مگر اينكه تحت ضابطه‌اى كه براى صحت بيان كرديم قرار گيرد.[٧]

وى در مورد ديگر پس از بيان اين مطلب كه در ميان قاريان متأخر و پيروان آنان تواتر قرائات هفت‌گانه شايع شده است، مى‌نويسد:

ما قائل به تواتر نيستيم ... قرائات هفت‌گانه كه از قراء سبعه روايت شده به دو قسم اجماعى و اختلافى تقسيم مى‌شود.[٨]

[١] . حسن بن يوسف بن مطهر حلى( علامه حلى)، تحريرالاحكام، ج ١، ص ٢٤٥.

[٢] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، صص ٤٨- ٤٢.

[٣] . ر. ك: همان، ج ٢، ص ٥٩.

[٤] . ر. ك: شيخ مرتضى انصارى، كتاب الصلوه، ص ٢٠٩.

[٥] . ر. ك: شيخ عبدالكريم حائرى، كتاب الصلوه، ص ٢٠٤.

[٦] . ر. ك: سيدابوالقاسم خوئى، البيان فى تفسير القرآن، صص ١٢٣، ١٥١ و ١٦٦.

[٧] . ابراهيم بن اسماعيل بن عبدالرحمن( ابوشامه مقدسى- ٦٥٥ م)، الوجيز المرشد، ص ١٧٤.

[٨] . همان، صص ١٧٩- ١٧٧.