معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٠١ - شيوههاى تفسير علمى قرآن

واقعى است). امروز بشر، گام‌هاى بس بلندى پيرامون شناخت زمين، كيهان، حيوان و انسان برداشته و افق‌هاى بس تازه‌اى در روان‌شناسى و جامعه‌شناسى كشف كرده. درست است كه نمى‌توان گفت تمام آنچه را كه در اين مقوله، گفته و ترسيم كرده است، صحيح است، ولى آگاهى از چنين كشفيات علمى، سبب تقويت دماغ فلسفى و علمى انسان مى‌گردد و مايه شكوفايى ذهن مفسّر مى‌شود و به او توان خاصى مى‌بخشد، كه از قرآن به‌صورت كامل‌ترى بهره بردارد. مقصود اين نيست كه به كمك فلسفه يونان و يا اسلامى و يا به كمك علوم جديد، به تفسير قرآن بپردازيم و قرآن را بر اين افكار غير مصون از خطا تطبيق كنيم، زيرا يك چنين كار جز تفسير به رأى كه عقلًا و شرعاً ممنوع است نتيجه ديگرى ندارد.[١]

ايشان در كتاب‌ برهان رسالت‌، در مورد جاذبه عمومى، كرويت زمين، حركت زمين و اجرام سماوى و زوجيّت گياهان، به قرآن و علم اشاره مى‌كند و براى اعجاز قرآن به آن‌ها استدلال مى‌كند.[٢] ايشان هرچند با تطبيق قرآن، بر علوم جديد مخالف است، اما بر لزوم استفاده از كشفيات علمى، در تفسير قرآن تأكيد مى‌كند (پس ظاهراً با استخدام علوم در فهم قرآن، موافق است) و اين تفصيل در تفسير علمى محسوب مى‌شود.

٨. تفصيل بين سه گونه استخراج علوم از قرآن، تحميل نظريه‌هاى علمى بر قرآن و استخدام علوم در فهم قرآن، كه نگارنده در كتاب‌ درآمدى بر تفسير علمى قرآن‌ (١٣٧٥ ش) بيان كرده‌ام و در ادامه توضيح بيشتر ارائه مى‌شود.

شيوه‌هاى تفسير علمى قرآن‌

تفسير و برداشت علمى از قرآن خود داراى روش‌هاى فرعى متفاوتى است كه بعضى سر از تفسير به رأى و شمارى به تفسير معتبر و صحيح منجر مى‌شود و برخى نيز به نظريه‌پردازى‌هاى علمى قرآن در حوزه علوم مختلف مى‌انجامد.

[١] . سبحانى، تفسير صحيح آيات مشكله قرآن، ص ٣١٥.

[٢] . برهان رسالت، صص ٢٨٣- ٢٥٣.