معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٧٠ - ٢ تشابه اصلى و تشابه عرضى

بودن بر رموز معانى و الفاظ وارده در قرآن كه دچار اين اشكال نگردند. لذا تشابه در قرآن شأنى و نوعى است، نه نسبى و نه واقعى و همگانى.[١]

در جاى ديگرى مى‌گويد:

برخى تلاش كرده‌اند وجود آياتى كه بالذات متشابه باشند را در قرآن انكار نمايند، به دليل آنكه قرآن كتاب هدايت براى همگان است: هذا بَيانٌ لِلنَّاسِ‌[٢] (قرآن هدايت‌گر همه مردمان است) و نيز خداوند متعال فرموده است: كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ[٣] (كتابى است كه آيات آن استحكام يافته، سپس از جانب حكيمى آگاه به روشنى بيان شده است.)[٤]

منظور استاد معرفت، علامه‌ طباطبايى‌ و يا افرادى كه همانند علامه تشابه را نسبى مى‌دانند و منكر ذاتى بودن آن هستند، مى‌باشد.

علامه‌ طباطبايى‌ مى‌گويند:

امام ششم مى‌فرمايد: «محكم قرآن آن است كه بتوان به آن عمل كرد و متشابه آن است كه به كسى كه نداند، مشتبه شود». و از اين روايت استفاده مى‌شود كه محكم و متشابه نسبى مى‌باشند و ممكن است، آيه‌اى نسبت به كسى محكم و نسبت به كس ديگر متشابه باشد.[٥]

و نيز در تفسير الميزان‌ مى‌نويسد:

محكم و متشابه بودن دو وصف نسبى است؛ يعنى ممكن است يك آيه از جهتى محكم و از جهتى ديگر متشابه باشد، پس نمى‌توان يك مصداق هميشگى براى متشابه در قرآن پيدا كرد، اما مانعى از وجود آيه محكم به شكل مطلق و هميشگى وجود ندارد.[٦]

به نظر مى‌رسد اشكال استاد معرفت بر علامه وارد نباشد؛ زيرا علامه با صراحت تمام مى‌گويد، تشابه، ذاتى برخى از آيات نيست، بلكه نسبى است. طبق آنچه كه از كلام علامه به وضوح برداشت مى‌شود، آن است كه اگر تشابه‌

[١] . ر. ك: همان، صص ٢٧٧- ٢٧٦.

[٢] . آل عمران، آيه ١٣٨.

[٣] . هود، آيه ١.

[٤] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٣، ص ١٤.

[٥] . علامه طباطبايى، قرآن در اسلام، ص ٣١.

[٦] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، ص ٧٤.