معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٧٦ - آيات استثنايى

سياق ترجيح مى‌دهند، و در مواردى مستند ايشان در نقد ديدگاه‌هاى شاذ، اجماع مفسران است و در همه موارد از شيوه بحث علمى و ادب در گفتار خارج نمى‌شوند.[١]

آيات استثنايى‌

شايد چالش برانگيزترين و پردامنه‌ترين مسأله در موضوع مكى و مدنى، بحث آيات استثنا شده از سوره‌هاى مكى و مدنى باشد كه بر خلاف موقعيت سوره، عنوان مكى يا مدنى گرفته‌اند. وجود روايات فراوان، گويا اتخاذ مبنايى اصولى و روشمند در باب اين گروه از آيات را آنقدر مشكل و سخت كرده است كه حتى قرآن‌پژوهان نو انديش معاصر و صاحب مكتب نيز نتوانسته‌اند به درستى از عهده آن برآيند.[٢]

سيوطى‌ در اين مسأله فصلى در الاتقان‌ گشوده و با اسهاب همه آيات استثنا شده از سور مكى و مدنى را همراه با مداركشان از لابه‌لاى كتب تفسير و علوم قرآنى گردآورى كرده است‌[٣]. اين بحث نتايج و پى‌آمدهاى بسيار مهمى در حوزه تفسير به‌ويژه در مباحث كلامى و فقهى بر جاى نهاده است كه با حل آن‌ها يعنى آيات استثنايى، بسيارى از اختلاف‌هاى مذهبى به‌ويژه در حوزه برخى فضايل اهل بيت (عليهم‌السلام)، عصمت پيامبر در مساله تلقى وحى (افسانه غرانيق)، ايمان‌ ابوطالب‌ و مادر و پدر پيامبر، مسأله تكرار نزول، منزه بودن ساحت پيامبر از انتقام‌جويى نسبت به شهادت‌ حمزه‌ و ... نيز در حوزه مسائل فقهى و سير تشريع احكام و تعيين ناسخ و منسوخ برطرف خواهد شد.

شايد هنرمندانه‌ترين نوآورى استاد در مبحث مكى و مدنى، ديدگاه ايشان در اتخاذ مبنايى اصولى و روشمند در مسأله آيات استثنايى است كه توانسته‌اند اين مشكل را از اساس حل كنند. آن اينكه ايشان مطلقاً هيچ آيه استثنايى را

[١] . ر. ك: همان.

[٢] . ر. ك: ابوزيد، معناى متن، ترجمه مرتضى كريمى‌نيا، ص ١٤٥ به بعد.

[٣] . ر. ك: جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، صص ٥٢- ٤٣.