معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٢٩ - ٢ ١ تعارض در مسئوليت و تصدى اين كار

است؛ مانند اين روايت:

اول كسى كه قرآن را جمع كرد ابوبكر بود و زيدبن ثابت‌ آن را مى‌نوشت و مردم نزد زيد بن ثابت‌ مى‌آمدند (و آيات را مى‌آوردند) و او آيات را نمى‌نوشت (از آن‌ها قبول نمى‌كرد) مگر با شهادت دو نفر عادل ...[١]

برخى از روايات ديگر بر آن دلالت دارد كه اين كار به دستور عمر انجام گرفته است‌[٢] مانند روايت:

همانا عمر بن الخطاب‌ از آيه‌اى از كتاب خدا سئوال كرد به او گفتند اين آيه همراه شخصى بوده كه در جنگ يمامه كشته شده است. عمر، كلمه استرجاع را بر زبان جارى كرد و دستور داد قرآن را جمع كردند و او اول كسى است كه قرآن را در مصحف جمع‌آورى كرد.[٣]

٢. ١. تعارض در مسئوليت و تصدّى اين كار

در جمع‌آورى قرآن يك نفر به‌عنوان مسئول بوده است كه افراد ديگربا او همكارى مى‌كردند، ولى روايات جمع قرآن از اين جهت با هم تعارض دارد؛ زيرا بعضى از روايت‌ها، مسئول جمع‌آورى را زيد بن ثابت‌ دانسته‌اند.[٤] مانند:

اول كسى كه قرآن را جمع كرد ابوبكر بود و زيد بن ثابت‌ آن را مى‌نوشت و مردم نزد زيد مى‌آمدند و او آيات را از مردم قبول نمى‌كرد، مگر اينكه دو نفر شهادت دهند و آيه آخر سوره برائت نزد خزيمه‌ بود، او وقتى آيه را آورد زيد قبول كرد و دستور داد آن را بنويسند زيرا پيامبر (ص) شهادت او را مانند دو نفر عادل قرار داده بود، ولى‌ عمر وقتى آيه رجم را آورد، زيد از او قبول نكرد چون او تنها بود و شاهدى بر آن نداشت.[٥]

بعضى از روايات به خود ابوبكر نسبت داده و فقط زيد بن ثابت‌ را ناظر آن دانسته است؛ مانند:

ابوبكر قرآن را در كاغذها جمع‌آورى كرد و از زيد خواست كه نظارت‌

[١] . صحيح بخارى، ج ٦، ص ٩٨. كتاب تفسير القرآن، ح ٤٣١١.

[٢] . سيدابوالقاسم خوئى، البيان فى تفسير القرآن، ص ٢٤٥.

[٣] . على بن حسام الدين عبدالملك المتقى الهندى، منتخب كنز العمال، ج ١، ص ٦١٢.

[٤] . سيدابوالقاسم خوئى، البيان فى تفسير القرآن، ص ٢٤٦.

[٥] ١. جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٠١ نوع ١٨.