معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٩٥ - سوم ديدگاه تفصيل در تفسير علمى

ج. استاد محمد عزه دروزه‌ (متولد ١٨٨٨ م).

د. شيخ‌ محمد عبدالعظيم الزرقانى‌، مؤلف كتاب‌ مناهل العرفان فى علوم القرآن‌.

بعد از مراجعه به دلايل اين افراد، متوجّه مى‌شويم كه چيزى اضافه بر آنچه كه‌ شاطبى‌ مى‌گويد، ندارند. يادآور مى‌شويم كه‌ عباس محمود عقاد در دو كتاب‌ الانسان فى القرآن‌ و قرآن و مكتب تكامل‌ به بحث تفسير علمى پرداخته است، پس نمى‌تواند از مخالفان مطلق تفسير علمى به شمار آيد.

تحليل و بررسى: با دقت در سخنان مخالفان روشن مى‌شود كه آنان با گونه‌هاى خاصى از تفسير علمى مخالفت كرده‌اند؛ يعنى استخراج علوم از قرآن و تحميل نظريه‌هاى علمى بر قرآن را مردود شمرده‌اند، كه در اين موارد اشكالات آنان وارد است و بدون پاسخ مانده است. ولى قائلان به تفصيل در تفسير علمى تلاش كرده‌اند با ارائه معيارها و جداسازى، به تفسير علمى معتدل يا استخدام علوم قطعى در فهم قرآن دست يابند تا اشكالات مخالفان بر طرف شود.

سوم: ديدگاه تفصيل در تفسير علمى‌

برخى از مفسّران و دانشمندان اسلامى يك قسم از تفسير علمى را با شرايطى پذيرفته و قسمى ديگر را رد كرده‌اند؛ يعنى به تفصيل در اين مورد قائل شده‌اند. از جمله كسانى كه اين راه را توصيه كرده‌اند، اين افراد هستند:

١. سيد قطب‌ (١٩٣٣- ١٩٠٦ م) متفكر اسلامى مصر كه صاحب‌ تفسير فى ظلال‌ است. سيد قطب‌ در تفسير فى ظلال‌، به تفسير علمى اشكال مى‌كند و مى‌گويد:

من تعجب مى‌كنم كه افراد ساده، سعى مى‌كنند تا چيزهايى كه در قرآن نيست به قرآن نسبت دهند و آنچه را مقصود قرآن نيست، بر آن تحميل كنند و جزييات علوم پزشكى، شيمى، نجوم و ... را از قرآن استخراج سازند و مثل اينكه بدين وسيله، شأن قرآن را بزرگ مى‌كنند.[١]

[١] . تفسير فى ظلال القرآن، ج ١، ص ٢٦٠.