معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٣٧ - ١ مفهوم اعجاز

روان، فشرده مباحث مهم آن را آوردند و گاه مطالب جديدى نيز افزوده‌اند. مقالاتى نيز در برخى مباحث مربوط به حوزه اعجاز در دست اقدام داشتند. راهنمايى و مشاوره رساله‌هاى حوزوى و دانشگاهى در مقوله اعجاز و تدريس‌هاى فراوان استاد در اين زمينه كه افزون بر متون ياد شده، همراه با بيان‌هاى تازه و مطالب جديد در حال پژوهش بود نيز ياد كردنى است.

اثر عمده و محورى استاد در اعجاز همان نيمه دوم‌ التمهيد است كه بيشتر مطالب آن در ذيل اعجاز بيانى قابل طبقه‌بندى است. براى شناخت بهتر اين مجموعه و به‌عنوان درآمدى بر اعجاز بيانى قرآن از ديدگاه آن استاد فقيد، گزارشى فشرده از محتواى آن، ضمن مقايسه با علوم قرآنى ايشان ارائه مى‌شود:

الف. گزارشى از سرفصل‌هاى اعجاز در آثار استاد معرفت‌

جلد چهارم‌ التمهيد فى علوم القرآن‌ كه نخستين جلد از مجموعه سه جلدى اعجاز است، به‌عنوان درآمدى براى ورود به مبحث اعجاز قرآن است و در آن شانزده بحث مقدمه‌اى و پايه‌اى و بنا بر فهرست خود استاد،[١] پيش از ورود به دلايل اعجاز قرآن ياد شده است. ما در اينجا اين مباحث را برشمرده و گزارش فشرده‌اى از محتواى آن مى‌آوريم.

١. مفهوم اعجاز

عجز يعنى ناتوان و اعجاز به معناى ناتوان ساختن يا ناتوان يافتن است. معجزه در اصطلاح امرى است برخلاف جريان عادى نظام هستى كه با دعوت به مبارزه همراه باشد، اما كسى نتواند با آن رويارويى كند و خداوند آن را بر دست پيامبرانش جارى مى‌سازد تا نشانه درستى رسالتشان باشد.[٢]

معجزات پيامبران با توجه به سطح فرهنگى و اجتماعى امت‌هايى كه به سوى آنان فرستاده مى‌شوند متفاوت بود. آخرين معجزه الهى، پيشرفته‌ترين و

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٤، ص ٩.

[٢] . همان، ص ١٧.