است و مقصود از دو كلمه «الناس» در آن همه مردم نمى‌باشند، بلكه فردى است‌ (نعيم بن مسعود اشجعى) كه شايعه حمله مجدد ابوسفيان‌ را در مدينه منتشر كرد، و مقصود از الناس دوم، سپاه‌ ابوسفيان‌ است. بر همين اساس نمى‌توان حكم آيه شريفه را به همه كسانى كه مشمول لفظ «الناس» اند تعميم داد.

نكته دوم آن‌كه حتى در چنين مواردى كه آيه‌اى به قضيه خارجى ناظر است و حكم آيه، به همان مورد نزول محدود است، با اين حال آيه شريفه داراى پيام عامى است كه براى همه مردم در همه مكان‌ها و عصرها و نسل‌ها قابل عمل است. ايشان در خصوص پيام عام آيه مورد بحث مى‌نويسد:

بله! مجموعه اين حادثه براى ما مفيد اين نكته است كه مسلمانان بر ايمان خود ثابت قدم و پايدار باشند و اين‌كه هيچ تجمع و يورشى از سوى هيچ گروهى بر ضد حق به نتيجه نخواهد رسيد مادامى كه خداوند ياور ما و عهده‌دار امور ما باشد. نِعْمَ الْمَوْلى‌ وَ نِعْمَ النَّصِيرُ.[١]

شايان ذكر است كه به نظر استاد در چنين مواردى نيز دلالت و حكم آيه به حادثه سبب نزول محدود نيست، اما تنها در قضاياى مشابه حادثه سبب نزول جريان دارد و مشمول تعميم‌هايى كه در امثال آيات‌ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ‌ و فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ و غيره وجود دارد، نمى‌باشد.

استفاده گسترده از روايات اسباب نزول منقول از اهل بيت (ع)

هم به اعتراف حضرت استاد علامه (ره) و هم به تصديق و تأييد شاگردان و آشنايان با مباحث استاد و شيوه بحث ايشان، استاد در هر بحث علوم قرآنى كه وارد مى‌شدند، همه آراى دانشمندان از گذشته و حال، سنى و شيعى را از نظر مى‌گذراندند، و سپس به اظهار نظر مى‌پرداختند. در اين ميان سهم منابع اهل سنت كه استاد به مطالعه آن‌ها مى‌پرداختند، اگر بيشتر از منابع شيعى نبود، كمتر هم نمى‌بود. اما هميشه استاد بر اين باور بوده‌اند كه ميراث علمى و حديثى شيعى در همه مباحث- به‌ويژه حوزه تفسير و علوم قرآنى- غنى‌تر است. از اين‌رو هميشه به‌عنوان يك اصل ثابت و قاعده عمومى و فراگير تا آنجا كه‌

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٢٦٢.