معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٣٤ - ١ تقسيم ناصواب تفسير به رأى به ممدوح و مذموم

با استدلال مى‌داند كه داراى سبك‌هاى متعددى هست؛ مانند: تفسير كلامى، تفسير باطنى، تفسير لغوى، تفسير فلسفى، تفسير عرفانى و ...[١]

آيت‌الله معرفت هم چنان در جلد نخستين كتاب كه به تاريخ تفسير مى‌پردازد و قبل از ورود به بحث روش‌هاى تفسيرى در جلد دوم، در بحث تفسير به رأى، ديدگاه‌ ذهبى‌ را بيان و نقد مى‌كند و مى‌گويد:

للاستاد الذهبي هنا محاوله غريبه يجعل من التفسير بالراي قسمين: قسم جائزا و ممدوحا و آخز مذموما غير جائز و حاول تأويل حديث المنع الي قسم المذموم.[٢]

استاد ذهبى‌ داراى ديدگاهى غريب است كه تفسير به رأى را داراى دو قسم مى‌داند، قسم جائز و قسم ممدوح و قسم ديگر كه مذموم و غير جائز است و او تلاش مى‌كند تا احاديث منع از تفسير به رأى را تأويل نمايد و مخصوص قسم مذموم كند.

آيت‌الله معرفت در ادامه بيان مى‌دارد كه گرچه‌ ذهبى‌، رأى را مساوى با اجتهاد گرفته، ولى با توجه به روايات ناهيه،[٣] نهى به‌صورت مطلق در خصوص تفسير به رأى است و بنابراين تفسير به رأى نمى‌تواند همانند اجتهاد و داراى دو قسم باشد. او مى‌فرمايد:

اما التفسير بالراي فامر وقع المنع منه علي اطلاقه و ليس علي قسم منه كما زعمه هذا الاستاد.[٤]

هم چنان كه از نظر آيت‌الله معرفت، تمامى تفاسيرى كه‌ ذهبى‌ آن‌ها را مصداق تفسير به رأى و مذموم دانسته، مورد قبول نبوده، بلكه برخى از آن‌ها مانند تفسير اماميه، از معتبرترين تفاسير شمرده شده است و يا در گروه تفاسير روايى است مانند تفسير عياشى و يا در گروه تفاسير اجتهادى است مانند تفاسير التبيان‌، مجمع البيان‌.[٥]

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ١٩ و ٣٤٩ و ٣٥٩.

[٢] . همان، ج ١، ص ٨١.

[٣] . عن رسول الله( ص) من فسر القرآن بالرايه فليتبوء مقعده من النار؛ محمد بن عيسى بن سوره ترمذى، سنن ترمذى، ٥/ ١٩٩؛ تفسير طبرى، ج ١، ص ٢١؛ بحار، ج ٨٩، ص ١٠٧.

[٤] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ٨٢.

[٥] . همان، ج ٢، صص ٣٥٢ و ٣٧٣ و ٣٨٢.