معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٩٦ - وقوع نسخ در آيه نجوى

از آيات بيست‌گانه‌اى كه از نظر استاد منسوخ شده است را گزارش مى‌كنيم.

وقوع نسخ در آيه نجوى‌

خلق نيكو و رفتار دوست داشتنى پيامبر، سبب افزايش درخواست ملاقات ويژه با پيامبر از سوى مسلمانان شد. پرسش‌هاى خصوصى بى‌شمارى كه وقت پيامبر را به خود اختصاص مى‌داد، افزايش فشار كارى بر آن حضرت را سبب شد. بدين سبب آيه ١٢ سوره مباركه مجادله‌[١] نازل شد و بر آنان كه تمكن مالى داشتند، واجب شد كه هرگاه درخواست ملاقات ويژه با پيامبر داشتند، يك درهم صدقه بدهند. بدين‌سان شمار آنانكه هميشه مى‌خواستند اوقات عزيز آن بزرگوار را از آن خود كنند، كاهش يافت. تنها كسانى به استمرار درخواست‌ها ادامه دادند كه يا كار مهم و خطيرى داشتند و يا ملاقات حضورى با پيامبر را بر مال دنيا ترجيح مى‌دادند. پس از مدتى آيه ١٣ اين سوره‌[٢] نازل شد و اين وجوب را نسخ كرد.

استاد معرفت با توجه به ديدگاه نخستين خود بيان مى‌دارند كه نسخ اين آيه از نوع دوم است؛ يعنى مفاد دو آيه ناظر به يكديگر است و كسى در اين‌باره مناقشه نكرده است.[٣] البته شايان يادآورى است كه آيت‌الله‌ خوئى‌ نيز كه در مسير انكار وقوع نسخ در قرآن قرار داشتند، درباره اين دو آيه مى‌فرمايند:

در مفهوم اين آيه جز التزام به وقوع نسخ، چاره‌اى نيست و بايد قبول نمود كه حكم آيه اول با آيه دوم نسخ شده است.[٤]

ايشان نيز مفاد دو آيه را با ناظر به يكديگر مى‌دانند.

[١] . يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ.

[٢] . أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ.

[٣] . همان، ج ٢، ص ٣٠٣.

[٤] . سيدابوالقاسم خوئى، البيان فى تفسير القرآن، ص ٢٧٨.