معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٣٨ - ب شيوه اعتبار سنجى اقسام روايات براى كاربرد در تفسير قرآن

شيخ‌ مفيد در برابر شيخ‌ صدوق‌ موضع‌گيرى كرده كه بر احاديث اعتماد كرده بدون آنكه صحيح و سقيم آن‌ها را جدا سازد. (و شواهدى بر اين طلب مى‌آورد) وگرنه‌ شيخ مفيد خود بر بسيارى از اخبار آحاد در كتاب‌هايش تكيه كرده است.

اما در مورد كلام‌ سيد مرتضى‌ از قول محقق‌ نائينى‌ و آيت‌الله‌ خوئى‌ مى‌فرمايد:

خبر واحد دو اصطلاح دارد: اول خبر واحد در برابر متواتر يا محفوف به قرائن قطعى، (كه اعم از خبر واحد معتبر است) و دوم خبر واحد به معناى خبر ضعيف موهون است و اگر افرادى ادعاى اجماع بر عدم حجيت خبر واحد كرده‌اند، مقصودشان معناى دوم بوده است.

در حالى كه اعلام به اخبار آحاد كه افراد موثق روايت كرده‌اند عمل مى‌كنند. ولى اين عمل به اخبار آحاد به معناى اول است.[١]

سپس رواياتى را نقل مى‌كند كه از ائمه اطهار (ع) نقل شده كه اخبار افراد موثق را ردّ نكنيد.[٢]

سپس استاد معرفت به تحليل ديدگاه‌هاى مرحوم آيت‌الله‌ نائينى‌ و آيت‌الله‌ خوئى‌ در باب حجيت خبر واحد مى‌پردازد و در مورد اينكه خبر واحد تعبدى در باب غير احكام شرعى اثر نداشته باشد، تشكيك مى‌كند و اثر آن را جواز خبر دادن به متعلق آن مى‌داند و در پايان مى‌فرمايد:

نظر ما آن است كه حجيت خبر واحد (جامع شرايط اعتبار) مستند به تعبد نيست، بلكه مستند آن سيره عقلا است كه شارع آن را تأييد كرده است و در نظر عقلا، خبر واحد ثقه داراى شرايط يكى از اسباب حصول علم است.[٣]

بنابراين تفسير قرآن با اخبار آحاد معتبر جايز است. چون علم عادى مى‌آورد، همان‌طور كه در مورد محفوف به قرائن علم‌آور عمل مى‌كرديم.

٤. روايات ضعيف‌

خبرهايى كه متواتر يا محفوف به قرائن يا خبر واحد معتبر نيست، اخبار ضعيفى است كه سند يا محتواى آن اشكال دارد. اين گونه اخبار از نظر عقلا

[١] . همان، صص ١٢٤- ١٢٣.

[٢] . ر. ك: رجال الكشى، ج ٢، ص ٨١٦/ ١٠٢٠ و محمد بن يعقوب كلينى، كافى، ج ١، صص ٣٣٠- ٣٢٩ و ...

[٣] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ١٢٨- ١٢٦.