معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٠٤ - بررسى دلايل استاد معرفت

كتابَ ربّ‌كم فيكم: مُبَيناً حَلالَهُ وَ حَرامَهُ، وَ فَرائِضَهُ وَ فَضائِلَهُ، وَ ناسِخَهُ وَ مَنسوخَهُ، و رُخَصَهَ وَ عَزائِمَهُ، وَ خاصَّهُ و عامَّهُ، وَ عِبرَهُ وَ أمثالَهُ، وَ مُرسَلَهُ وَ مَحدودَه وَ مُحكمَهُ وَ مُتِشَابِهَهُ وَ ...

نكته جالب اينكه در برخى روايات، ائمه به تبيين اصطلاحى نسخ نيز پرداخته‌اند.[١] اكنون روشن نيست استاد معرفت چه پاسخى براى اين پرسش ارائه كرده‌اند.

شايد منظور اين بوده است كه بدانيم آيه، كارايى خود را از دست نداده و هميشه جارى است. چرا كه اگر تخصيص و تقييد را در دايره نسخ قرار دهيم، حكم آيه به‌طور كلى برداشته نمى‌شود و اجراى آن باقى است.

به‌طور خلاصه، اصول مهم استاد معرفت در انكار وقوع نسخ اصطلاحى در قرآن عبارتند از:

١. اعتقاد به وقوع نسخ در قرآن، مستلزم پذيرش وجود اختلاف و تهافت در قرآن است.

٢. گستره مفهومى‌نسخ در روايات ائمه، تخصيص و تقييد را در خود جاى داده است.

٣. انكار وقوع نسخ در قرآن به تعطيلى و كنار گذاشتن مفاد برخى آيات مى‌انجامد.

بيان اين نكته ضرورى است كه ايشان از آغاز نيز به وسعت گستره نسخ در آيات قرآن اعتقاد نداشتند، بلكه در پى تحديد آيات منسوخه بودند. آنگاه در سايه نيم قرن كاوش و بررسى، اذعان مى‌دارند:

به مرور زمان فهميديم كه- در انكار نسخ- حق با استاد،- آيت‌الله‌ خوئى‌- بوده است.[٢]

با كمال تأسف، فرصت اندك حضور استاد در ميان ما، رفع اجمال و ابهام از چهره اين ديدگاه را برنتابيد. اميد است در مسير بازيابى دست‌نوشته‌هاى ارجمند استاد فرزانه، پرسش‌ها به پاسخى در خور برسد.

[١] . عزت‌الله مولايى‌نيا، نسخ در قرآن، ص ٩٧.

[٢] . مجله بينات، همان، ص ٦٥.