معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٩٢ - گونههاى نسخ در قرآن

انواع محتمل نسخ در قرآن است. از اين رو، دو گونه: ١. نسخ حكم و ٢. تلاوت و نسخ تلاوت و ابقاى حكم، اگر چه عقلًا پذيرفتنى نيستند و در واقع به معنى پذيرش وقوع تحريف به نقصان در قرآن است؛ اما معمولًا مورد نقد و بررسى قرار گرفته است.

در ديدگاه استاد معرفت نيز، اين دو گونه كه در ميدان تحقيق مردود و از كرامت قرآن عزيز به دور است، به‌طور كلى فاقد توجيه است. استاد در رد نسخ توأم حكم و تلاوت، به عدم وجود نمونه‌اى از آن در قرآن اشاره و حديث منقول از عايشه‌ را درباره رضاع، غريب دانسته و نتيجه آن را بازى با قرآن اعلام مى‌كنند. در ديدگاه ايشان، امحاى آيه‌اى از قرآن از سينه‌هاى مردم و نوشته‌هاى كاتبان وحى، به صرف جويدن بُز! امرى غيرقابل پذيرش است.[١]

آيت‌الله معرفت در اثبات بطلان نسخ تلاوت بدون حكم دلايل زير را اقامه مى‌كنند:

١. مستندات قائلين به وقوع اين نوع نسخ در قرآن، اخبار واحدى است كه به گمان ايشان داراى سند صحيح است، حال آنكه آيه محكم، به خبر واحد منسوخ نمى‌شود.

٢. پذيرش اين نظر، با نزول اين آيات منافات دارد، چرا كه آيه به مثابه سندى معتبر، پشتيبان و مؤيد حكم شرعى است. چنانچه نزول اين آيات مطابق مصلحت بوده است، نسخ آن، با وجود بقاى حكم، چه معنايى دارد؟

٣. پذيرش اين عقيده، به معنى پذيرش وقوع تحريف در قرآن كريم است كه شيعه هرگز چنين ادعايى را نمى‌پذيرد.

استاد معرفت در ادامه اين بحث، با يادآورى آراى محققين بزرگ اهل بيت (ع)، بر بى‌پايگى استدلال‌ها افسوس خورده، از بى‌توجهى ايشان به شرافت و برترى عقل گلايه مى‌كنند.[٢]

نقطه قابل تأمل در بررسى ديدگاه آيت‌الله معرفت اين است كه ايشان از

[١] . همان، ج ٢، صص ٢٨٩- ٢٨٥.

[٢] . همان، ج ٢، صص ٢٩٣- ٢٨٩.