معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٩٧ - ب دوران اهل بيت(ع)

كه در اين صورت افعال پيامبر (ص) در نماز و حج، تفسير جزييات آيات‌ صلوة و حج بود.

از امام‌ صادق‌ (ع) حكايت شد كه فرمود:

إنّ اللَّه انزل علي رسوله الصلوة و لم يسمّ لهم: ثلاثاً و لا أربعاً، حتّي كان رسول‌اللَّه‌صلي الله عليه وآله هوالذي فسّر ذلك لهم.

خدا (دستور) نماز را بر رسولش نازل كرد، ولى براى مردم مشخص نكرد كه سه يا چهار ركعت است تا اينكه پيامبر (ص) اين مطلب را براى مردم تفسير كرد.[١]

آرى! پيامبر (ص) مطالب كلى قرآن (همچون نماز، روزه، حج و ...) را توضيح مى‌دادند. و نيز موارد تخصيص عمومات و تقييد مطلقات آيات را تبيين، و اصطلاحات جديد، لغات قرآن، و ناسخ و منسوخ آيات را توضيح مى‌دادند. همه اينها تفسير قرآن بود كه در روايات و سنّت پيامبر (ص) براى ما حكايت شده و به‌عنوان منابع تفسير روايى باقى مانده است.[٢]

ب. دوران اهل بيت (ع)

شيوه تفسير روايى در عصر امامان (ع) نيز ادامه داشت.

امام‌ على‌ (ع) كه شاگرد ارشد پيامبر (ص) در تفسير بود،[٣] سخنان و توضيحات آن حضرت را شنيده بود و حكايت مى‌كرد.

همان طور كه امامان اهل بيت (ع) نيز همين روش را دنبال كرده، احاديث تفسيرى پيامبر (ص) و امام‌ على‌ (ع) را براى مردم حكايت كرده، و بدان‌ها استدلال مى‌كردند. تعداد اين احاديث كه با واسطه اهل بيت (ع) حكايت شده،

[١] . محمد بن يعقوب كلينى، كافى، ج ١، ص ٢٨٦؛ عيّاشى، ج ١، صص ٢٥١- ٢٤٩؛ حاكم حسكانى، شواهد التنزيل، ج ١، ص ١٤٩؛ محمدهادى معرفت، التفسير و المفسّرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ١٨١.

[٢] . براى اطلاع از احاديث تفسيرى پيامبر صلى الله عليه و آله ر. ك: الاتقان، ج ٤ ص ١٨٠ و صص ٢٥٧- ٢١٤ و نيز ر. ك: محمدهادى معرفت، التفسير و المفسّرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ١٩٩- ١٨١.

[٣] . اين مطلبى است كه ذهبى، در التفسير و المفسّرون، ج ١، ص ٨٩، بدان اعتراف دارد.