معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٨٩ - اول موافقان تفسير علمى

آسمان هشتم و نهم در زبان دينى، به كرسى و عرش تعبير شده است.[١]

٨. ملّاصدراى شيرازى‌ (م ١٠٥٠ ق) فيلسوف مشهور در تفسير خويش‌[٢] و نيز ملّاهادى سبزوارى‌ فيلسوف مشهور در كتاب‌ شرح منظومه‌[٣] همان مطالب پيش گفته را در مورد آسمان‌هاى هفت‌گانه و عرش و كرسى احتمال مى‌دهند و تكرار مى‌كنند.

٩. سيدعبدالرّحمن كواكبى‌ (م ١٣٢٠ ق) در كتاب‌ طبايع الاستبداد و مصارع الاستعباد در موارد متعددى به انطباق قرآن با علوم تجربى مى‌پردازد. او براى جدا شدن ماه از زمين (بر طبق نظريات كيهان‌شناسى) به آيات ٤١/ رعد و ١/ قمر استدلال مى‌كند.[٤]

١٠. سر سيد احمد خان هندى‌ (١٨٩٨- ١٨١٧ م) و سيّد اميرعلى‌ (١٣٤٧- ١٢٦٥ ق)، از دانشمندان هندى كه براى تفسير علمى، كالجى در «عليگره» تأسيس و نماز و روزه و زكات و حج را بر پايه فوايد جسمانى و اجتماعى تفسير كردند و حتى قواى طبيعى مانند آب و باد و ابر را، ملك (فرشته) مى‌دانستند، امكان وقوع معجزه و تأثير دعا را انكار مى‌كردند.

سيّدجمال الدين اسدآبادى‌ در هند با تفسير آنان مخالفت كرد.[٥]

١١. دكتر محمد بن احمد الاسكندرانى‌، در كتاب‌ كشف الاسرار النورانية القرآنيه فى ما يتعلق بالاجرام السماويه و الارضيّه و الحيوانات و النبات والجواهر المعدنيّه‌ (چاپ ١٨٨٠) وى از پيشگامان تفسير علمى در عصر جديد به شمار مى‌آيد.

مرحوم علامه معرفت، كتاب فوق را از مهم‌ترين كتاب‌ها در اين زمينه مى‌شمارد كه كتابى لطيف در اين مورد است و ديدگاه‌هاى دانشمندان قديم و

[١] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٥٧، ص ٥.

[٢] . محمد بن ابراهيم صدرالدّين شيرازى، تفسير القرآن الكريم، ج ٢، صص ٢٩٣- ٢٨٩.

[٣] . شرح منظومه، ص ٢٦٩( قسمت فلسفه)

[٤] . طبايع الاستبداد و مصارع الاستعباد، صص ٤٦- ٤٣.

[٥] . بهاءالدين خرمشاهى، تفسير و تفاسير جديد، صص ٧١- ٥٩؛ تاريخ نهضت‌هاى دينى، اسلامى معاصر، صص ١٤٦- ١٤٣.