معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٢٣ - ج جايگاه التفسير الاثرى الجامع در روشها و گرايشهاى تفسير قرآن

نقلى و اثرى است و اكثر مطالب آن را احاديث و روايات سلف تشكيل مى‌دهد، اما به نظر مى‌رسد كه مؤلف محترم در موارد متعددى از روش تفسير اجتهادى استفاده كرده كه نمودها و شواهد زير از آن جمله است:

اول. مؤلف محترم در موارد متعددى، در مورد احاديث اظهار نظر و آن‌ها را نقد و بررسى مى‌كند و يا توضيحاتى در مورد آن‌ها مى‌دهد. همانطور كه در مورد حديث‌هاى ١/ ٣٣- ١/ ٣٦- ١/ ٥٠٣- ١/ ٦١٩- ١/ ٦٢٠ و ... گذشت.

اين شيوه فقط با تفسير اجتهادى سازگار است، وگرنه در تفسير نقلى محض، گرد آورنده احاديث، از اظهار نظر دورى مى‌كند كه در اين شيوه، مفسّر از نيروى فكر و قوّه عقل (عقل ابزارى و مصباحى) در تفسير استفاده مى‌كند.

دوم. هدف كتاب، نقد و بررسى روايات تفسيرى و جداسازى اخبار ضعيف و صحيح در پرتو كتاب و سنت و با روش فنى است، (٥٦) كه اين هدف جز با شيوه تفسير اجتهادى سازگار نمى‌افتد.

سوم. مؤلف محترم در برخى موارد به تفسير قرآن به قرآن و نتيجه‌گيرى اقدام مى‌كند. (همانطور كه گذشت) و البته روشن است كه روش تفسير قرآن به قرآن، نقلى صرف نيست، بلكه براى تفسير.

چهارم. هدف كتاب، نقد و بررسى تفسير يك آيه با آيه ديگر به اجتهاد نياز است.

پنجم. مؤلف محترم در انتخاب و چينش احاديث اجتهاد كرده است. و به‌صورتى احاديث را گردآورى و تنظيم كرده كه خواننده به‌طور طبيعى ديدگاه صحيح را از آن‌ها برداشت كند.

اين مطلب با مطالعه احاديث‌ جهر و اخفات بسم اللَّه‌[١] و نيز احاديث مربوط به «آمين»[٢] كاملًا روشن مى‌شود.

ششم. مقدمه طولانى كتاب در جلد اول، نشان دهنده شيوه تفسيرى مؤلف است. ايشان با نظريه‌پردازى در مورد بطن قرآن و زبان قرآن و اسلوب قرآن و

[١] . همان، ص ٣٥٠ به بعد.

[٢] . همان، ص ٣٩٩ به بعد.