معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٢ - توجيه مقبول درباره روايات«سبعة أحرف»

كه اگر مى‌تواند كوشش كند و آنچه را صحيح است بياموزد.[١]

استاد معرفت رحمةالله عليه پس از بيان مطالب و آراى ياد شده مى‌نويسد:

اين، همان است كه ما در تفسير «أحرف سبعه» يعنى اختلاف لغاتِ عرب (لهجه‌ها) در تعبير و ادا و تلفظ كلمات، پذيرفته‌ايم و قبلًا نيز از سيوطى‌ نقل شد كه «لغت» به كيفيت نطق، اعم از اظهار و ادغام و تفخيم و ترقيق و اماله و اشباع و مدّ و قصر و تشديد و تليين و امثال اين‌ها تفسير و اطلاق مى‌شود.[٢]

از آنچه بيان شد آشكار شد كه از نگاه استاد معرفت رحمةالله عليه، قرائت‌هاى گوناگونى كه منشأ آن اجتهاد يا اشتباه قرّا باشد، اعتبارى ندارد، اما قرائت‌هايى كه منشأ آن اختلاف لهجه‌هاى قبائل مختلف عرب بوده و به كيفيت نطق، مانند: اظهار، ادغام، تفخيم، ترقيق، اماله، اشباع، مدّ، قصر، تشديد، تليين و امثال اين‌ها برگردد، ظاهر عبارات استاد معرفت گوياى صحت آن‌ها است؛ ولى سخن ايشان در بيان ضابطه قرائت صحيح كه مألًا آن را در قرائت واحدى منحصر مى‌سازد «قرائتِ منطبق با قرائت حفص از عاصم» دست‌كم با مواردى كه اختلاف لهجه سبب تغيير حروف كلمه مى‌شود سازگار نيست؛ زيرا اگر به‌طور كلى همه قرائت‌هايى را كه منشأ آن اختلاف لهجه است بپذيريم، از باب مثال قرائت «عتى حين» را بايد صحيح بدانيم، با اينكه استاد معرفت تنها قرائتى را صحيح مى‌شمارد كه در بستر جماهيرى به ما رسيده است. بنابراين بايد بگوييم قرائت صاحبان لهجه‌ها در صورتى كه خارج از قرائت جمهور باشد، تنها براى صاحبان آن‌ها صحيح است، مثلًا شخصِ تُرك‌زبانى كه نمى‌تواند حرف «ق» را تلفظ كند و به جاى «قل» «گل» تلفظ مى‌كند، قرائت او تنها براى خودش پذيرفته است و او با حرف «گ» در حقيقت از «ق» حكايت مى‌كند.

از آنچه بيان شد در مى‌يابيم كه چند قرائتِ صحيح و معتبر وجود ندارد كه افراد بتوانند هر كدام را خواستند اختيار كنند، بلكه اگر اشخاصى به علت داشتن‌

[١] . ابوشامه مقدسى، المرشد الوجيز، صص ٩٧- ٩٦.

[٢] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٢١٠- ٢٠٩؛ محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، صص ٩٤- ٩٣.