معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٦ - الف احاديث

من عند الواحد.[١]

فضيل بن يسار گويد به امام‌ صادق‌ (ع) عرض كردم: مردم مى‌گويند: قرآن به هفت حرف نازل گرديده است؟ امام (ع) فرمود: دشمنان خدا دروغ گفته‌اند، قرآن به حرف واحد و از نزد خداى واحد نازل گرديده است.

٢. عن زرارة عن أبي‌جعفر (ع) قال: إنّ القرآن واحد نزل من عند واحد و لكنّ الاختلاف يجي‌ء من قِبَلِ الرواة.[٢]

زراره‌ از امام‌ باقر (ع) نقل مى‌كند كه فرمود: قرآن يكى است و از نزد خداى يكتا نازل گرديده است و منشأ اختلاف (در قرائت) راويان مى‌باشند.

اين دو حديث به وضوح بر وحدت قرائتِ صحيح دلالت دارند؛ زيرا در حديثِ نخست كه از حيث سند نيز معتبر است، نزول قرآن به هفت حرف، به شدت انكار شده است. با توجه به اينكه «سبعة احرف» به معناى بطون و لايه‌هاى معنايى قرآن و نيز اقسام گوناگون معارف آن طبق احاديث اهل‌بيت (ع) صحيح و پذيرفته است، بنابراين انكار امام (ع) نسبت به نزول قرآن بر هفت حرف، بايد ناظر به قرائاتِ مختلف از نص قرآن باشد. در اين صورت «نزول قرآن بر حرف واحد» در كلام امام (ع) به معناى يكى بودن قرائت صحيح خواهد بود. در حديث دوم نيز امام‌ باقر (ع) به صراحت قرآن را يكى مى‌داند و منشأ اختلاف قرائات را اختلافِ راويانِ قرائت مى‌داند، نه تعدد قرائتِ واقعى قرآن.

٣. عن أبي‌عبداللَّه (ع)، قال رسول اللَّه (ص): لو أنّ الناس قرؤا القرآن كما أنزل ما اختلف اثنان.[٣]

رسول خدا (ص) فرمود: اگر همه مردم قرآن را آن گونه كه نازل شده قرائت مى‌نمودند، دو نفر با يكديگر اختلاف نمى‌كردند.

ظاهر اين حديثِ نبوى گوياى آن است كه قرائتِ صحيحى كه قرآن طبق آن نازل شده، يكى بيش نيست، لذا منشأ اختلاف قرائت بين قراء آن است كه قراء، به قرائت واحدى كه قرآن طبق آن نازل شده، قرائت نمى‌كنند. ٤

[١] . محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ٦٣٠.

[٢] . همان.

[٣] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٨٩، ص ٤٨.