معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٧٨ - مفهومشناسى

آقاى‌ فهد رومى‌ در تعريف تفسير علمى مى‌نويسد:

مراد از تفسير علمى، اجتهاد مفسّر در كشف ارتباط بين آيات وجودى قرآن كريم و اكتشافات علم تجربى است، به‌طورى كه اعجاز قرآن آشكار شود و ثابت گردد كه آن (از طرف خدا) صادر شده و صلاحيت براى همه زمان‌ها و مكان‌ها دارد.[١]

آقاى‌ رفيعى‌ نيز پس از بيان تعريف‌هاى مختلف و نقد و بررسى آن‌ها، تعريف فوق را مناسب‌تر معرفى مى‌كند.[٢]

آيت‌الله معرفت در اين مورد مى‌نويسند:

مقصود فهم آيات مربوط به جهان است كه قبلًا درك آن‌ها مشكل بوده و در پرتو حقايق علمى جديد بدان راه يافته‌ايم، به اندازه امكان ... البته مقصود تطبيق آيات قرآنى داراى حقايق ثابت بر نظريات علمى غيرثابت نيست كه گاهى به تحميل بر آيات مى‌انجامد، بلكه هدف، كشف حقايق و اسرار جهان است كه در آيات قرآن موجود است و در پرتو علوم قطعى به‌دست مى‌آيد.[٣]

بنابراين مى‌توان نتيجه گرفت كه روشِ تفسيرِ علمى قرآن داراى گونه‌ها و اقسام مختلف است كه بر اساس آن‌ها، تعريف‌هاى متفاوتى از آن ارائه شده است، گاهى با عنوان استخراج علوم از قرآن و گاهى با عنوان تحميل مطالب علمى بر قرآن از آن ياد شده است. اما مقصود ما در اين نوشتار همان؛

استخدام علوم در فهم بهتر آيات قرآن است؛ يعنى منبع علوم تجربى قطعى، به‌عنوان ابزارى براى تفسير و توضيح اشارات علمى آيات قرآن در آيد، و در اين راستا تمام معيارها و ضوابط تفسير صحيح رعايت شود و هيچ تحميل يا استخراجى صورت نپذيرد.[٤]

اعجاز علمى قرآن: قرآن، معجزه جاويد پيامبر اسلام (ص) است؛ كتابى كه‌

[١] . اتجاهات التفسير فى القرآن الرابع عشر، ج ٢، ص ٥٤٩.

[٢] . ناصر رفيعى محمدى، تفسير علمى قرآن، ج ١، ص ١٤٠.

[٣] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٦، ص ١٢ و نيز ر. ك: محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٣٤٢ به بعد و محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٤٤٣.

[٤] . براى توضيح بيشتر ر. ك: محمدعلى رضايى‌اصفهانى، درآمدى بر تفسير علمى قرآن، صص ٢٧٤ و ٣٧٨.