معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٧٧ - مفهومشناسى

آقاى‌ امين الخولى‌ در مورد تعريف تفسير علمى مى‌نويسد:

آن تفسيرى است كه طرفداران آن اقدام به استخراج همه علوم قديم و جديد از قرآن مى‌كنند. و قرآن را ميدان وسيعى از علوم فلسفى، انسانى در زمينه پزشكى، كيهان‌شناسى و فنون مختلف ... مى‌دانند. و اصطلاحات علمى را بر قرآن حاكم مى‌كنند و مى‌كوشند كه اين علوم را استخراج كنند.[١]

اين تعريف نيز به دو قسم تفسير علمى يعنى استخراج علوم از قرآن و تحميل نظريات بر قرآن اشاره كرده است؛ اما به قسم سوم يعنى استخدام علوم در فهم قرآن اشاره نكرده است.

آقاى‌ راترود ويلانت‌، نيز در دايرةالمعارف قرآن ليدن‌ در مقاله «تفسير قرآن در دوره جديد»، در تعريف تفسير علمى بر استخراج از قرآن تأكيد مى‌كند و مى‌نويسد:

تفسير علمى بايد در پرتو اين فرض درك شود كه تمام انواع يافته‌ها [دستاوردهاى‌] علوم طبيعى جديد در قرآن پيش‌بينى شده است و اينكه قرائن و شواهد روشن زيادى نسبت به آن‌ها در آيات قرآن مى‌توان كشف نمود يافته‌هاى علمى از كيهان‌شناسى كوپرنيكى گرفته تا خواص الكتريسته و از نظم و ترتيب انفعالات شيميايى تا عوامل امراض عفونتى همه از پيش در قرآن مورد تأييد قرار گرفته است.[٢]

عبدالرحمن العك‌ تفسير علمى را اين گونه تعريف مى‌كند:

اين تفسير در اصل براى شرح و توضيح اشارات قرآنى است كه به عظمت آفرينش الهى و تدبير بزرگ و تقدير او اشاره دارد.[٣]

البته اين تعريف تا حدودى به مقصود اصلى تفسير علمى نزديك شده و از تعريف آن به‌صورت استخراج و تحميل دورى گزيده است.

ولى در اين تعريف روشن نشده است كه علوم قطعى يا نظريه‌هاى ظنّى در تفسير علمى استفاده خواهد شد.

[١] . امين الخولى، مناهج تجديد، ٢٨٧؛ همين تعريف را سيد محمد ايازى در المفسّرون حياتهم و منهجهم، ص ٩٣ آورده است.

[٢] .Rotraud wielandt ,Exegesis of the Quran :

Early Moern and contemporary. In Excyclopadia of the Quran V: ٢, PP. ٤٢١- ١٤١ --

[٣] . عبدالرحمن العك، اصول التفسير و قواعده، ص ٢١٧.