معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٩٨ - عوامل پيدايش ديدگاه تحريف

الف. با توجه به محدوديت شمار باسوادان در عصر نزول قرآن و نيز ابتدايى بودن و محدوديت ابزار نگارش، آيا همه قرآن- هرچند در قالب ابزار پراكنده- در عصر پيامبر نگاشته شد يا آنكه تنها به حفظ قرآن در سينه‌ها اكتفا شد؟

ب. آيا قرآن به شكل امروزين و اصطلاحاً بين‌الدّفتين و با ترتيب كنونى، در عصر پيامبر (ص) گردآورى شده يا آنكه پس از رحلت ايشان و طبق برخى روايات، طى چند مرحله با كوشش و نظارت صحابه چنين سرانجامى يافته است؟

در پاسخ به اين دو پرسش مهم، تلاش‌هاى قابل تقديرى از سوى صاحب‌نظران علوم قرآنى تاكنون انجام يافته و نظرگاه‌هاى مختلفى ارائه شده است؛ ولى به نظر مى‌رسد كه رهيافت به پاسخ قطعى، به كندوكاوهاى همه‌جانبه به‌ويژه در تاريخ صدر اسلام نياز دارد. پيدا است كه وجود چنين ابهاماتى در تاريخ نگارش و گردآورى قرآن براى برخى ساده‌دلان، زمينه را براى گرايش به شبهه تحريف فراهم مى‌سازد؛ در حالى كه با وجود چنين ابهامى، سه نكته ذيل از مسلمات تاريخ است:

الف. پيامبر اكرم (ص) در حفظ و ضبط قرآن و تشويق و ترغيب پيوسته اصحاب به فراگيرى و بازخوانى متن آن، اهتمام ويژه‌اى داشته است؛ چنان كه روايات رسيده درباره حفظ قرآن از سوى حضرت امير (ع)، عبدالله بن مسعود، عبدالله بن عباس‌، ابى بن كعب‌ و ... گواه اين مدعا است.

ب. كتابت آيات قرآن به محض فرود آمدن توسط كاتبان وحى، افزون بر حفظ آن در سينه‌ها، از مسلمات تاريخ است. وجود شمار قابل توجهى از كاتبان وحى و نگارش قرآن بر روى كاغذ، پوست حيوانات، سنگ صاف، چوب و ... حكايت از اين امر دارد. محدوديت و سادگى ابزار كتابت، نمى‌تواند مانع قابل قبولى براى آن باشد. بارى ممكن است به علت پراكندگى متون نگارش شده، جمع‌آورى آن در يك‌جا دشوار بوده باشد. چنان كه وجود مصاحف متعدد از بزرگان صحابه كه تمام آيات قرآن- مطابق با مصحف‌