در روايت‌ سليم بن‌قيس‌ آمده است كه امام‌ على‌ (ع) در مصحف خود تأويل قرآن را نيز نوشته بود.[١] به نظر مى‌رسد، مراد از تأويل در اين روايت مصداق آيات است؛ اعم از آن‌هايى كه قبل از زمان نزول قرآن يا در زمان نزول قرآن و يا پس از آن وجود داشته و خواهد داشت؛ چنان كه همان حضرت فرمود:

برخى از آيات قرآن تأويلش (مصداقش) قبل از تنزيل آن بوده و برخى از آيات قرآن تأويلش (مصداقش) همراه تنزيلش بوده و برخى از آيات قرآن تأويل (مصداقش) بعد از تنزيلش است.[٢]

بنابراين، امام‌ على‌ (ع) در مصحف خويش بيان كرده بودند كه هر آيه به چه موارد و مصاديقى ناظر است. آيت‌الله معرفت گفته است: مراد از تأويل در مصحف امام‌ على‌ (ع) اين است كه در آن جوانب عام آيات كه شامل زمان و مكان و شخص خاصى نيست، ذكر شده بود.[٣] به نظر مى‌رسد، مقصود وى از جوانب عام، مفهومى از آيات است كه شامل همه مصاديق در هر زمان و مكان مى‌شود و اشخاصى را كه در زمان نزول هم نبودند، در بر مى‌گيرد.

در روايات فريقين مانند ابن سيرين‌ و سليم بن‌قيس‌ آمده است كه در مصحف امام‌ على‌ (ع) ناسخ و منسوخ بوده است. به نظر آيت‌الله معرفت مراد از نسخ در روايات مطلق، تعارض ميان آيات قرآن است؛ اعم از آنكه اين تعارض كلى يا جزئى باشد؛ بنابراين نسخ در اينجا معنايى اعم از معناى اصولى دارد و شامل تخصيص و تقييد اصولى نيز مى‌شود؛[٤] هم چنين اين معنا از نسخ، تمامى‌

[١] . در قسمتى از كتاب سليم آمده است: و كنت إذا سألته أجابني و إذا سكت أو نفدت مسائلي ابتدأني، فما نزلت عليه آية من القرآن إلا أقرأنيها و أملاها علي، فكتبتها بخطي) سليم بن‌قيس هلالى، كتاب سليم بن‌قيس، ص ١٨٣.

و در قسمتى ديگر از آن آمده است: فقال أمير المؤمنين( ع): يا طلحة، إن كل آية أنزلها الله في كتابه علي محمد( ص) عندي بإملاء رسول الله( ص) و خطي بيدي، و تأويل كل آية أنزلها الله علي محمد( ص) و كل حلال أو حرام أو حد أو حكم أو أي شيئ تحتاج إليه الامة إلي يوم القيامة عندي مكتوب بإملاء رسول الله و خط يدي حتي أرش الخدش) همان، ص ٢١١.

[٢] . همان، ج ٩٠، ص ٦٨

[٣] . رك: همان، ص ٢٩٢.

[٤] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٢٨١.