معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٣٨ - تحليل و بررسى

ثابت‌ را مأمور اين كار كرد ه است، و لذا صحيح است كه جمع‌آورى قرآن به هر كدام از آن‌ها اسناد داده شود. نسبت جمع قرآن به‌ عثمان‌ نيز به اعتبار توحيد مصاحف بوده است. و اگر در بعضى از روايات، توحيد مصاحف را به‌ عمر نسبت داده شده؛ قطعاً اشتباهى از طرف راوى بوده است. زيرا به اجماع مورخين‌ عثمان‌ اين كار را انجام داده است.[١]

٤. اينكه در بعضى از روايات آمده بود كه چهار نفر و در بعضى از روايات شش نفر قرآن را در زمان پيامبر (ص) جمع مى‌كردند، تعارضى وجود ندارد، زيرا مراد از جمع در اين روايات حفظ آيات است و هيچ دلالتى بر وجود نظم بين سوره‌ها ندارد.[٢]

٥. اين روايات با تحدى قرآن نيز منافاتى ندارد زيرا تحدى قرآن نسبت به نفس آيات و سوره‌ها است، و ربطى به ترتيب بين سوره‌ها ندارد. به علاوه تحدى در قرآن شامل سوره‌هاى مكّى‌[٣] نيز مى‌شود، در حالى كه قرآن در مكّه جمع‌آورى نشده بود.[٤]

علامه‌ طباطبايى‌ (ره) نيز مى‌فرمايد: قرآن در زمان پيامبر (ص) تأليف نشده بود و فقط سوره‌ها و آيات آن به‌صورت متفرق در دست مردم وجود داشت.[٥]

تحليل و بررسى‌

با توجه به بيان نظريه مرحوم حضرت آيت‌الله‌ خوئى‌ (ره) و استاد گرانقدر مرحوم حضرت آيت‌الله معرفت (ره) اينك به تحليل و بررسى اين دو نظريه خواهيم پرداخت؛ ولى قبل از ورود به بحث، لازم است معناى واژه جمع از نظر لغت، مشخص شود.

[١] . همان، ج ١، ص ٢٨٥.

[٢] . همان، ص ٢٨٥.

[٣] . يونس، آيه ٣٨؛ هود، آيه ١٣؛ اسراء، آيه ٨٨. كه آيات تحدى در اين سوره‌ها آمده در حالى كه همه آن‌ها مكى مى‌باشند.

[٤] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١ صص ٢٨٥- ٢٨٦.

[٥] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، صص ٧٩- ٧٨.