معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢١٩ - ج جايگاه التفسير الاثرى الجامع در روشها و گرايشهاى تفسير قرآن

استفاده كرده‌اند از جمله: از ابن مسعود (١/ ٥٣١ و ١/ ٥٣٠ و ...) و ابن عباس‌ (١/ ٥٢٨- ١/ ٥٣٥ و ...) جابر بن عبداللَّه‌ (١/ ٥٣٦ و ...)

البته مؤلف محترم در مورد احاديث ضعيف و مجعول هشدار داده‌[١] و لزوم پرهيز از اين‌گونه احاديث كه به صحابيان نسبت داده‌اند را گوشزد كرده و وضع حديث را از آفات تفسير دانسته و به علل آن اشاره كرده است.[٢] وى در موارد متعدد به نقد احاديث نقل شده پرداخته است؛ از جمله: ذيل روايت ١/ ٣٣- ١/ ٣٦- ١/ ٥٠٣- ١/ ٦١٩- ١/ ٦٢٠ و ...

٤. تفسير قرآن با اقوال تابعين‌

مؤلف محترم بحث مفصلى در مورد مدارس تفسيرى و اعلام تابعين دارد و ٢٧ نفر از آن‌ها را معرفى مى‌كند، سپس به اتباع التابعين مى‌پردازد و ٣٥ نفر از آنان را معرفى مى‌كند، آن‌گاه به عظمت تابعين اشاره كرده و اينكه حجم زيادى از ميراث تفسيرى مسلمانان از تابعين است و آنان واسطه نقل اقوال صحابه و پيامبر (ص) هستند و به زمان پيامبر (ص) نزديك‌تر بوده‌اند. و علوم خود را از منابع اصلى گرفته‌اند كه به منبع وحى منتهى مى‌شود.

بنابراين توجه به اقوال تابعين براى تحقيق و رسيدن به حقيقت لازم است، هرچند كه تعبّد در مورد اقوال آن‌ها و تسليم در برابر ديدگاه‌هاى آن‌ها جايز نيست.[٣]

مؤلف محترم در تفسير، به دفعات از اقوال تابعين بهره برده است.

مثلًا در تفسير العالمين‌ در سوره حمد، از عكرمة نقل مى‌كند كه مقصود «جن و انس» هستند (١/ ٤٧٣) و از سعيد بن جبير (١/ ٤٧٤) و مجاهد (١/ ٤٧٧) و فراء و ابوعبيده‌ (١/ ٤٧٨) زيد بن اسلم‌ (١/ ٤٧٩) و ... روايت‌هايى حكايت مى‌كند و گاهى به بررسى و نقد آراى تابعين مى‌پردازد.

٥. روش تفسير اشارى (رمزى و عرفانى و باطنى)

روش تفسير اشارى شامل شيوه‌هاى فرعى مى‌شود[٤] كه مؤلف كتاب‌ التفسير

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ص ١٠٥.

[٢] . همان، صص ١٢٩- ١٢٨.

[٣] . همان، ج ١، صص ١٢١- ١٠٦.

[٤] . ر. ك: منطق تفسير قرآن( ٢) روش‌ها و گرايش‌هاى تفسيرى قرآن، نگارنده، مبحث روش تفسير اشارى.