معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٤٥ - ب اعجاز بيانى و چالشهاى موجود در وقوع و امكان آن

علمى و اعجاز تشريعى قرآن مى‌پردازد و اشاره‌هاى قرآن به اسرار نهفته در هستى و معارف والا و قوانين پيشرفته آن را كه نشانه خدايى بودن آن است را بررسى مى‌كند.

ب. اعجاز بيانى و چالش‌هاى موجود در وقوع و امكان آن‌

درباره وجوه اعجاز قرآن، ديدگاه‌هاى گوناگونى از گذشته وجود داشته و در عصر حاضر توسعه چشمگيرى يافته و وجوه گوناگون ديگرى به آن افزوده شده است. از جمله‌ جلال‌الدين سيوطى‌ بسيارى از انواع علوم قرآن را كه در الاتقان‌ خود آورده است، در كتاب‌ معترك الاقران فى اعجاز القرآن‌ به‌عنوان وجوه امتياز قرآن شماره مى‌كند و در عصر حاضر، تك‌نگارى‌هاى فراوانى در موضوعاتى همچون اعجاز علمى، اعجاز طبّى، اعجاز رياضى يا عددى، اعجاز روان‌شناسى و ... به چشم مى‌خورد.

كداميك از اين وجوه را مى‌توان به درستى از وجوه اعجاز قرآن شمرد و جايگاه اعجاز بيانى در اين ميان چيست؟ اين مسأله بر مسأله تحدّى قرآن مبتنى است. قرآن كه ديگران را به مبارزه مى‌طلبد و از آنان مى‌خواهد كه اگر در خدايى بودن قرآن ترديد دارند، همانند آن بياورند، به چه بُعدى از ابعاد اين كتاب كريم ناظر است؟ آيا اين تحدّى تمامى ابعاد را شامل مى‌شود؟ اعم از بيانى، علمى، اخبار غيبى، محتوايى و تشريعى، عدم اختلاف و ناسازگارى و ديگر وجوهى كه اعجازپژوهان به‌دست آورده‌اند يا شامل بُعد خاصى است كه مثلًا بيانى يا محتوايى باشد؟

سه ديدگاه مهم در اين باره وجود دارد:

١. بنا بر يك ديدگاه، تحدّى و در نتيجه اعجاز قرآن به جانب بيانى آن تعلق گرفته و بنابراين تنها وجه اعجاز قرآن اعجاز بيانى آن است. از جمله كسانى كه در گذشته قائل به اين نظر بوده‌اند امير يحيى بن زيد علوى‌ است. او ده مذهب در وجه اعجاز قرآن بيان مى‌كند و وجوهى مانند: خالى بودن اختلاف و تناقض، اخبار غيبى، اعجاز در حقايق تازه و سراسر ناشناخته را