معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٢٤ - ج آب، منشأ حيات موجودات

كل شي‌ء خلق من الماء.[١]

طبق آيه فوق و فرموده پيامبر، همه موجودات، منشأ هستى خود را از آب گرفته‌اند. مرحوم‌ صدوق‌ از جابر بن يزيد جعفى‌- كه از بزرگان تابعين به شمار مى‌رود- از امام‌ باقر (ع) پرسش‌هايى دارد؛ از جمله در رابطه با آغاز آفرينش جهان مى‌پرسد. امام در جواب مى‌فرمايد:

اول شي‌ء خلقه من خلقه، الشي‌ء الذي جميع الاشياء منه، و هو الماء؛[٢]

نخستين آفريده‌اى كه خدا خلق كرد، چيزى است كه تمامى اشياء از آن است و آن آب است.

مرحوم‌ كلينى‌ در روضة كافى‌ روايتى از امام‌ باقر (ع) آورده كه در جواب مرد شامى فرموده است:

نخست آن چيزى را آفريد كه همه چيزها از آن است و آن چيز كه همه اشيا از آن آفريده شده، آب است. در نتيجه خدا نسب هر چيزى را به آب رساند، ولى براى آن نسبى كه بدان منسوب شود قرار نداد.[٣]

همچنين‌ محمد بن مسلم‌- كه شخصيتى عالى‌قدر به شمار مى‌رود- از امام‌ صادق‌ (ع) چنين روايت كرده است:

كان كل شي‌ء ماء، و كان عرشه علي الماء.[٤]

آيه شريفه:

وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ؛

و او است كه آسمان‌ها و زمين را در شش هنگام آفريد و عرش [تدبير] او [پيش از آن‌] بر آب بود.[٥]

دلالت دارد كه پيش از پيدايش جهان هستى، از آسمان‌ها گرفته تا زمين، آب پديد آمده است، زيرا در تعبير وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ واژه «عرش» كنابه از عرش تدبير و منظور، علم خداى متعال است به همه مصالح و شايستگى‌ها و بايستگى‌هاى هستى، در برهه‌اى كه جز آب چيزى نبوده است. در نتيجه آيه‌

[١] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٥٤، ص ٢٠٨، شماره ١٧٠؛ الدرالمنثور، ج ٤، ص ٣١٧.

[٢] . توحيد صدوق، ص ٦٧، شماره ٢٠، باب التوحيد.

[٣] . كافى شريف، ج ٨، ص ٩٤، شماره ٦٧.

[٤] . همان، ص ٩٥، شماره ٦٨.

[٥] . هود، آيه ٧.