معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٧ - الف احاديث

٤. عن أبي‌عبداللَّه (ع): «إن كان ابن مسعود لايقرأ علي قراءتنا فهو ضالّ». فقال ربيعة ضالّ؟ فقال (ع): «نعم ضالّ». ثمّ قال أبوعبداللَّه (ع): «أما نحن فنقرأ علي قراءة أبي.»

امام‌ صادق‌ (ع) فرمود: اگر ابن مسعود قرآن را طبق قرائت ما نمى‌خوانده، گمراه بوده است. ربيعه‌ گفت: گمراه؟ امام (ع) فرمود: آرى! گمراه. پس از آن امام (ع) اضافه كرد: ما قرآن را طبق قرائت‌ ابى‌ مى‌خوانيم.

علامه استاد معرفت رحمةالله عليه درباره اين حديث مى‌نويسد:

شايد در آن مجلس درباره قرائت‌هاى غير متعارفِ‌ ابن مسعود بحث مى‌شده و امام (ع) به آنان تذكر داده كه اين قرائت‌ها جايز نيست و قرائت صحيح، همان قرائت عامه مسلمانان است و كسى كه از اين روشِ متداولِ عامه، تخطّى كند گمراه است، زيرا چنين كسى از روش مسلمانان كه نسلًا بعد نسل از پيامبر (ص) فراگرفته‌اند، عدول و تخطّى كرده است. و اگر ابن مسعود قرآن را بر خلاف روش مسلمانان قرائت مى‌كرده است (به فرض صحت نسبت) گمراه است؛ زيرا طريق ميانه، طريقى است كه جامعه مسلمان در آن مشى مى‌كنند و كسى كه از اين راه ميانه گام بيرون نهد، هركس باشد گمراه خواهد بود. اما اين گفته امام كه ما قرآن را طبق قرائت‌ ابى‌[١] مى‌خوانيم، اشاره است به دوران يكسان شدن مصحف‌ها در عهد عثمان‌ كه‌ ابى بن كعب‌ املا مى‌كرد و گروهى آن را بر طبق املاى او مى‌نوشتند و هرگاه در مورد نصِ اصلى، اختلاف داشتند براى رفع اختلاف به وى مراجعه مى‌كردند و مصحف موجود كه مورد قبول عامه مسلمانان است، بر طبق املاى‌ ابى بن كعب‌ است و قرائتِ منطبق بر قرائت‌ ابى بن كعب‌، كنايه از التزام به چيزى است كه هم‌اكنون عامه مسلمانان برآنند.[٢]

٥. عن عاصم عن زر عن عبداللَّه، قال: اختصم رجلان في سورة فقال: هذا أقرأني رسول اللَّه (ص) و قال هذا أقرأني رسول اللَّه فأتيا النبي (ص) فأخبِر بذلك فتغير وجهه فقال: «اقرؤا كما عُلّمتم فذكر فيه كلاماً» ثمّ قال: «فإنّما هلك من‌

[١] . برخى در لفظ« ابى» احتمال داده‌اند كه بدون تشديد( به معناى پدرم) باشد؛ ولى اين احتمال بعيد است؛ زيرا قرائت يك امام با قرائت ساير ائمه( ع) تفاوتى ندارد.

[٢] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٢٢؛ محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، صص ١٧٠- ١٦٩.