معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٦٨ - رهيافت سوم نزول معنايى دفعى قرآن

شد. لكن قبل از نزول تدريجى، خداوند علم جملگى قرآن را به‌صورت دفعى بر پيامبرش اعطا كرده بود و به دليل علم پيشين پيامبر (ص) بود كه آيه شريفه ايشان را از عجله در خواندن آيات قرآن بيش از اتمام وحى منع فرمود.

وان الله اعطي نبيه العلم جملة واحدة ثمّ قال له: و لاتعجل بالقرآن من قبل ان يقضي اليك وحيه‌[١] و ...[٢]

استاد معرفت در توضيح كلام شيخ‌ صدوق‌ مى‌نويسد:

مقصود از نزول دفعى قرآن بر پيغمبر اكرم (ص) در شب قدر، آگاهى دادن ايشان به محتواى كلى قرآن است ... يعنى قرآن با اين الفاظ و عبارات در آن شب بر پيغمبر (ص) نازل نشده است، بلكه صرفاً علم به آن را به او اعطا كردند و پيامبر (ص) اجمالًا بر محتواى قرآن آگاهى يافت.[٣]

فيض كاشانى:

ايشان مقصود از نزول دفعى قرآن بر بيت المعمور را قلب پيامبر (ص) تفسير مى‌كند، وى با نگره عرفانى، آسمان را به رتبه و عوالم چهارگانه (جماد، نبات، حيوان و انسانيت) و بيت المعمور را قلب و نقطه اوج عالم انسانيت يعنى قلب پيامبر (ص) تفسير مى‌كند.[٤]

علامه‌ طباطبايى‌ نيز اصل اين ديدگاه را پذيرفته كه توضيح آن در صفحات بعد خواهد آمد.[٥] برخى ديگر از عالمان اسلامى نيز از اين ديدگاه جانبدارى كرده‌اند.[٦]

رهيافت ديگر در اصل نزول دفعى قرآن با اين ديدگاه مشترك و موافق است، لكن نزول دفعى از سنخ لفظ را مى‌پذيرد و چون اشكالات متوجه بر هر

[١] . الاعتقادات، ص ١٠١؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ١٨، صص ٢٥٤- ٢٥٣.

[٢] . طه، آيه ١١٤.

[٣] . تاريخ قرآن، ص ٤١.

[٤] . تفسير صافى، ج ١، ص ٤٢.

[٥] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٢، ص ١٥.

[٦] . ر. ك: محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ١٨، ص ٤- ٢٥٣؛ شيخ ابوعبدالله زنجانى، تاريخ القرآن، ص ١٠؛ محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، صص ١١٩ و ١٢٠؛ تاريخ قرآن، ص ٤٠.