معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٥٩ - ٦ به همپيوستگى و انسجام در ساختار قرآن

ديگرى بر دل فرود مى‌آيد. هنگامى كه در مقام بزرگداشت و تكريم سخن مى‌گويد، الفاظ زيبا و نيكو و زمانى كه بيم مى‌دهد و هراسناك سخن مى‌گويد، واژگان سهمگين است. زمانى كه مى‌خوانيم:

إِنَّا أَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً صَرْصَراً فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ* تَنْزِعُ النَّاسَ كَأَنَّهُمْ أَعْجازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ[١]

فرود آمدن عذاب و كوبش باد و بركندن اشياء و انسان‌ها از زمين، در فشار آواى واژگان هنگام برخورد با گوش نمايان است:

كَلَّا إِذا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا* وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا* وَ جِي‌ءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسانُ وَ أَنَّى لَهُ الذِّكْرى‌[٢]

در هم كوبيده شدن زمين و رژه فرشتگان به همراه غريو برخاسته، از دوزخ در شكل به هم‌پيوسته لفظى اين آيات به نمايش در آمده است.[٣]

در ادامه اين مبحث استاد به مناسبت درباره صفات حروف بر اساس‌ شافية ابن حاجب‌ مطالبى را ياد مى‌كنند.[٤]

٦. به هم‌پيوستگى و انسجام در ساختار قرآن‌

بى‌ترديد زيبايى سخن در تناسب ميان اجزاى آن نهفته است. چنين تناسب زيبايى ميان آيات استوار كتاب الهى نيز وجود دارد. اين كتاب را مى‌توان در يك آيه و تناسب صدر و ذيل آن لحاظ كرد يا در آياتى كه در يك نوبت و به مناسبتى ويژه نازل شده‌اند و يا در آياتى كه درون سوره گرد هم آمده‌اند و وحدتى موضوعى آنان را به يكديگر پيوند مى‌دهد. برخى اين مناسبت را ميان‌

[١] . قمر، آيات ٢٠- ١٩؛ ما بر آنان در روزى شوم، به‌طور مداوم، تندبادى توفنده فرستاديم كه مردم را از جا مى‌كند، گويى تنه‌هاى نخلى بودند كه ريشه‌كن شده بود.

[٢] . فجر، آيات ٢٣- ٢١. چنان نيست، آنگاه كه زمين سخت در هم كوبيده شود و امر پروردگار فرا رسد و فرشتگان صف در صف درآيند و جهنم را در آن روز آورند، آن روز است كه انسان پند گيرد؛ و كجا او را جاى پند گرفتن باشد.

[٣] . بنگريد: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٥، صص ٢٢٧- ٢٢٢.

[٤] . همان، صص ٢٣٧- ٢٢٨.