معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٦٩ - ١ ظاهرگرايانه

دو نظريه تا حدودى مشترك است، اشكالات استاد را بعد از گزارش رهيافت پسين ذكر خواهيم كرد.

رهيافت چهارم: نزول لفظى دفعى‌

رهيافت اول و مشهور درباره نزول قرآن،- كه مختار استاد معظم نيز بوده است- بر نزول لفظى آن هم تدريجى قرآن در طول ٢٠ سال تأكيد داشت، لكن نظريه ديگر هرچند اصل نزول لفظى قرآن و بسا بى‌تدريجى آن‌را مى‌پذيرد، لكن با استناد به آيات و روايات دال بر انزال قرآن در شب قدر ماه رمضان- كه همه آن‌ها در ذيل رهيافت پيشين «نزول معنايى دفعى» گزارش شد- مدعى است كه قرآن با الفاظ آن يك‌جا و دفعتاً براى پيامبر (ص) و يا براى بيت المعمور نازل شده است.

استاد اين ديدگاه را به ظاهرگرايان متعبّد به ظاهر روايات نسبت مى‌دهد و از صاحبان تفاسيرى مانند صافى‌،[١] كنز الدقائق‌،[٢] عياشى‌[٣] و قمى‌[٤] نام مى‌برد.[٥]

استاد معرفت و نقد دو رهيافت پيشين (نزول دفعى لفظى يا معنايى)

آيت‌الله معرفت تنها به نظريه نزول تدريجى لفظى قرآن معتقد و نظريه نزول دفعى اعم از لفظى و معنايى از نزول لفظى قرآن را بر نمى‌تابد. او در اثبات نادرستى دو نظريه مزبور به ادله ذيل تمسك مى‌كند.

١. ظاهرگرايانه‌

اولين جرح استاد اين است كه أخذ به ظاهر بعضى روايات بدون تأمل و

[١] . تفسير صافى، مقدمه نهم.

[٢] . مشهدى، كنز الدقائق، ج ١، ص ٤٣٠.

[٣] . ابونصر محمد بن مسعود، تفسير عياشى، ج ١، ص ٨٠.

[٤] .. تفسير قمى، ج ١، ص ٦٦.

[٥] . تاريخ قرآن، ص ٣٥؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٦٥.