معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٣٩ - سوم شيوه نقد سندى و محتوايى روايات تفسيرى

قابل استناد نيست؛ نه در فقه و نه در تفسير و نه در زندگى روزمره.

مرحوم استاد معرفت نيز اين گونه اخبار را در تفسير معتبر نمى‌داند. همان‌طور كه گذشت، اجماع ادعايى در مورد عدم حجيت خبر واحد را بر خبر واحد ضعيف موهون حمل كرد.[١]

البته در مورد معيار نقد احاديث و اينكه معيار ضعيف بودن خبر در تفسير سند است يا محتوا، مطالبى ذكر كرده‌اند[٢] كه در ادامه بيان مى‌شود.

سوم: شيوه نقد سندى و محتوايى روايات تفسيرى‌

علوم حديث متكفل بررسى صحت روايات است، دانشمندان حديث براى اين امر از دو راه وارد شده‌اند.

١. بررسى سند روايات: براى اين امر، علم رجال پايه‌گذارى و در بين شيعه و اهل سنت كتاب‌هاى متعددى در اين زمينه نگاشته شد.[٣] تا راويان از نظر وثاقت و مذهب و نقاط ضعف و قوت شناسايى و به نسل‌هاى آينده معرفى شوند. از اين رو در هنگام نقل حديث، سلسله راويان مورد بررسى قرار گرفته و حديث در يكى از اقسام صحيح، موثق و ضعيف قرار مى‌گيرد. بيشترين كاربرد شيوه بررسى سندى در احاديث فقهى بوده و هست.

٢. بررسى محتواى روايات: براى اين امر دانشمندان علوم حديث، به فقه الحديث و نقد متنى الحديث پرداختند و در اين راستا، معيارهاى نقد محتوايى شكل گرفت كه مشهورترين آن‌ها مخالفت با كتاب، سنت قطعى، عقل و علم قطعى است.

از اين رو شارحان و ناقدان حديث در طول تاريخ اسلام به بررسى محتواى احاديث پرداخته و تلاش كرده‌اند. احاديث درست و نادرست را از همديگر جدا سازند.[٤]

[١] . همان، ص ١٢٤.

[٢] . همان، ص ٢١٨ به بعد.

[٣] . ر. ك: رجال كشى، رجال نجاشى، معجم رجال خوئى، ميزان الاعتدال ذهبى و ...

[٤] . ر. ك: مرآه العقول در شرح كافى از محمدباقر مجلسى و ...