معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧١٦ - حكمت تكرار در قصههاى قرآن

اهدافى كه ذكر شد، اهدافى را كه‌ سيد قطب‌ برشمرده است، مى‌آورند.[١] در نقد شبهات نيز بيشتر بر همين اساس، اهداف قصه‌هاى قرآنى را با شواهد قرآنى آن به تفصيل بازگو كرده‌اند.[٢]

فشرده اين اهداف چنين است: اثبات نبوت، بيان يكپارچگى اديان آسمانى، ترسيم ريشه تاريخى اسلام، بيان همسان بودن سيره پيامبران و واكنش امت‌ها، اميدآفرينى در دل‌هاى مؤمنان، بازگويى الطاف حق بر پيامبران و گوشزد كردن دشمنى شيطان با انسان.

حكمت تكرار در قصه‌هاى قرآن‌

تكرارهاى صورت گرفته در قرآن به گوناگونى هدف‌هايى بر مى‌گردد كه قرآن در پى آن است. يك قصه ممكن است داراى ابعادى چند باشد و با يك بار گفتن، پيام‌هاى هدايتى و تربيتى آن پايان نيابد؛ از اين‌رو در مناسبت‌هاى پيش آمده، هر بار به لحاظ بُعدى از آن تكرار مى‌شود و در نوبت ديگر، اين مناسبت تغيير مى‌كند و مناسبتى ديگر جايگزين آن مى‌شود.

بيشترين تكرار در داستان‌ موسى‌ و فرعون‌ و سرگذشت بنى‌اسرائيل صورت گرفته است. سرّ اين مسأله از يك سو به همجوارى و آشنايى عرب‌ها با يهود و منزلت يهود در نزد آنان بر مى‌گردد و از سوى ديگر، سرگذشت بنى‌اسرائيل و رفتار آنان با پيامبران به اوضاع و احوال مردمان معاصر ظهور اسلام بيشتر شباهت داشت؛ بنابراين رابطه نزديكى ميان تاريخ گذشته، يهود و رفتار عرب وجود داشته است.

از نكته‌هاى قابل توجه در تكرار داستان حضرت‌ موسى‌ (ع) تفاوت روح كلى آن در سوره‌هاى مكى با سوره‌هاى مدنى است. در سوره‌هاى مكى، سمت و سوى داستان، مبارزه و گفت‌وگوهاى‌ موسى‌ (ع) با فرعون‌ و اطرافيان او است و به رابطه بنى‌اسرائيل با موسى‌ (ع) پرداخته نمى‌شود، مگر در دو مورد كه‌

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٢٨١- ٢٧٦.

[٢] . ر. ك: نقد شبهات پيرامون قرآن كريم، صص ٥٢٩- ٥٢٢.