معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٨٦ - تاريخچه، ديدگاهها و مهمترين آثار در زمينه تفسير علمى

و در مقابل تفسير علمى موضع‌گيرى كنند و آن را يك‌سره به باد حمله بگيرند و آن را نوعى تفسير به رأى يا تأويل غلط آيات قرآن بدانند؛ در اين ميان بسيارى از عالمان، و دانشمندان و مفسّران، در ايران و مصر راه انصاف پيمودند و بين انواع تفسير علمى و اهداف گويندگان آن، فرق گذاشتند و به اصطلاح قائل به تفصيل شدند.

به‌طور خلاصه علل عمده شروع و گسترش اين روش تفسيرى در بين مسلمانان چنين بود:

١. توجّه قرآن به علم، ذكر مثال‌هاى علمى و ترغيب به تفكّر در آيات الهى در آسمان‌ها، زمين و خود انسان كه موجب رشد علوم، معارف و مقايسه آن‌ها با آيات قرآن شد.

٢. ترجمه آثار علوم طبيعى و فلسفى از يونان، روم و ايران به عربى و نشر آن در بين مسلمانان كه از قرن دوم هجرى به بعد صورت گرفت.

٣. اين تفكر كه همه علوم در قرآن هست و ما بايد آن‌ها را از آيات به‌دست آوريم.

٤. توجّه به علوم طبيعى و كشفيات جديد، براى اثبات اعجاز علمى قرآن نيز به رشد تفسير علمى كمك كرد.

٥. پيروزى تفكر اصالت حس، در اروپا و تأثيرگذارى آن بر افكار مسلمانان و به وجود آمدن گروه‌هاى التقاطى يا انحرافى، در ميان مسلمانان كه به تأويل و تطبيق آيات قرآن، منجر شد.[١]

٦. حسّ دفاع دانشمندان مسلمان در مقابل حملات غربى‌ها به دين و القاى تفكر تعارض علم و دين، موجب شد تا سازگارى آيات قرآن با علوم تجربى، در تفاسير و كتاب‌ها وارد شود.

تاريخچه، ديدگاه‌ها و مهم‌ترين آثار در زمينه تفسير علمى‌

مفسّران و دانشمندان مسلمان در مورد تفسير علمى قرآن سه ديدگاه متمايز

[١] . ر. ك: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١، صص ٨- ٧.