معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٠٧ - ارزش منابع اسباب النزول

لِلْمُشْرِكِينَ وَ لَوْ كانُوا أُولِي قُرْبى‌ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحابُ الْجَحِيمِ‌[١].[٢]

استاد در نقد روايت مى‌نويسند:

در ردّ اين پندار بلكه اين روايت سراسر دروغ و ساختگى همين كافى است كه‌ ابوطالب‌ در حالى‌كه پشتيبان و بازويى قوى براى رسول خدا بود، سه سال قبل از هجرت از دنيا رفت، اما آيه سوره برائت در سال نهم هجرت يعنى ١٢ سال بعد از وفات‌ ابوطالب‌ نازل شد، علاوه بر اين، دلايل فراوانى بر اسلام‌ ابوطالب‌ وجود دارد كه در جايى ديگر از آن بحث كرده‌ايم. و جز كسانى كه كينه‌هاى عميق بر اسلام و مسلمين دارند، كينه‌هايى از جنگ بدر و حنين، كس ديگرى قائل به كفر ابوطالب‌ نيست.[٣]

استاد روايات فراوانى از اسباب نزول را كه از حساسيت مهمى برخوردار بوده است به نقد كشيده‌اند، از جمله قصه‌ ورقة بن نوفل‌ مربوط به جريان آغاز وحى،[٤] افسانه غرانيق مربوط به نزول آيات ٧٣- ٧٥ اسراء و ٥٢ حج، كه در اثنا و پس از نزول سوره نجم رخ داده است.[٥] سبب نزول آيات ١٢٦- ١٢٨ نحل مبنى بر اين‌كه رسول خدا در جنگ احد سوگند خورد هفتاد نفر از مشركان را به ازاى‌ حمزه‌ عمويش مثله كند،[٦] روايتى كه‌ بخارى‌ از عمر نقل كرده است راجع به اصرار پيامبر بر نمازگزاردن بر جنازه‌ عبدالله ابى‌ رئيس منافقان و نهى خداوند از اين عمل، در آيه ٨٤ برائت،[٧] و ....

ارزش منابع اسباب النزول‌

درباره ارزش منابع روايات اسباب نزول و اعتبار آن‌ها موضع‌گيرى دانشمندان متفاوت است. واحدى نيشابورى‌ با اشاره به وجود روايات ضعيف و

[١] . برائت، آيه ١١٣.

[٢] . ر. ك: سيوطى، لباب النقول فى اسباب النزول، ص ١٦٤؛ واحدى نيشابورى، اسباب النزول، صص ١٨٢- ١٨١.

[٣] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٢٤٩.

[٤] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، صص ٢٤٨ و ٧٨- ٨٢.

[٥] . همان، صص ٩٨- ٨٥.

[٦] . همان، صص ٢٥٠- ٢٤٩.

[٧] . همان، صص ٢٥٢- ٢٥٠.