معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١٧ - احاديث«سبعة أحرف» در روايات اهلالبيت

أنزل القرآن علي سبعة أحرف‌ است. يعنى قرآن به هفت حرف نازل شده است. اين حديث به عبارات گوناگون از طرق مختلف روايت شده است و علماى اهل سنت آن را متواتر مى‌دانند،.[١] با اين حال در تفسير آن اختلاف نظرِ فراوان دارند؛ ولى نوعاً كسانى كه اين روايات را پذيرفته‌اند معتقدند، قرائتِ صحيح و معتبر منحصر به يك قرائت نيست، بلكه قرائاتِ متعددى مى‌تواند صحيح و معتبر باشد براى روشن شدن حقيقت امر، نخست روايات «سبعة احرف» و برخى از توجيهات آن را مى‌آوريم و پس از نقد و بررسى آن، توجيه مقبول را در اين خصوص بيان مى‌كنيم.

احاديث «سبعة أحرف» در روايات اهل‌البيت‌

١. عن حماد بن عثمان قال: قلت لأبي‌عبداللَّه (ع): إنّ الاحاديث تختلف عنكم، فقال: «إنَّ القرآن نزل علي سبعة أحرف و أدني ما للامام أن يفتي علي سبعة وجوه.»[٢]

حماد بن عثمان‌ گويد به امام‌ صادق‌ (ع) عرض كردم: احاديث مختلفى از شما مى‌رسد؟ امام (ع) فرمود: قرآن به هفت حرف نازل شده است و حداقل امام مى‌تواند به هفت وجه فتوا دهد.

اين روايت داراى ضعف سند است؛ زيرا در سند آن‌ محمد بن يحيى صيرفى‌ واقع شده كه مجهول است و هيچ‌گونه توثيق و مدح و ذمى درباره او نرسيده است.[٣] افزون بر اينكه به لحاظ دلالت نيز تا حدودى داراى اجمال است؛ زيرا معلوم نيست كه مراد از «سبعة احرف» در اين روايت وجوه لفظى و قرائات مختلف باشد. استاد معرفت رحمةالله عليه درباره مفاد آن مى‌نويسد:

دانشمندان «احرف» را در اين حديث به معناى بطون تفسير كرده‌اند.[٤]

٢. عن عيسي بن عبداللَّه الهاشمي عن أبيه عن آبائه قال: قال رسول اللَّه (ص):

[١] . ر. ك: ابوشامه مقدسى، المرشد الوجيز، ص ٨٧؛ محمد بن محمد دمشقى، النشر فى القراءات العشر، ج ١، ص ٢١.

[٢] . محمد بن على بن حسين( شيخ صدوق)، الخصال، ص ٣٥٨، حديث ٤٣.

[٣] . محمد بن على اردبيلى غروى حائرى، جامع الرواه، ج ٢، ص ٢١٧.

[٤] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم‌القرآن، ج ٢، ص ٨٦؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٠٢.