معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٤٩ - چكيده

راز محكم و متشابه‌

حسين شفيعى‌[١]

چكيده‌

تقسيم آيات قرآن به دو قسم محكم و متشابه، امرى گريزناپذير، رازدار و صريح آيه ٧ سوره آل عمران است. پيشينه بحث در معناى محكم و متشابه، مصاديق و زواياى آن به مفسران از صحابه و تابعان مى‌رسد. معناى متشابه همان محكم غيرقابل دسترس نيست و سبب عمده نزاع‌ها، خلط ميان بحث محكم و متشابه و تأويل است. به نظر استاد معرفت (قدس سره) آيات قرآن به محكم و متشابه و مبهم تقسيم مى‌شوند و تشابه متشابه هم يا اصلى (ذاتى) است يا عارضى. آيات متشابه اصلى اندك و آيات متشابه عارضى را كه نتيجه جدال‌هاى عمدتاً كلامى است با تشكيك در مبانى آن جدال‌ها يا ارجاع به محكم روشن مى‌سازيم؛ ولى قسم مبهم‌گونه ديگرى از آيات محكم و در عرض آن است و تقسيم متشابه به اصلى و عارضى به نظر تام نمى‌رسد؛ زيرا قرآن همراه با نزول، تهى از تشابه بوده و تشابه طبيعى تنزل مفاهيم بلند آيات به عرصه ماده است و دستاويز قرار دادن آيات توسط عده‌اى منحرف، موجب متشابه شدن آيات نمى‌شود، وگرنه باب متشابه همچنان مفتوح خواهد بود؛ در حالى كه به تصريح استاد معرفت (قدس سره) شمار آيات متشابه به دويست آيه نمى‌رسد، پس همه متشابهات عارضى است؛ نه آن‌گونه كه راه براى‌

[١] . محقق حوزه علميه قم.