معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٧٤ - ٤ تشابه امرى ناگزير در قرآن مجيد

استاد معرفت آنچه را كه در شبهات و ردود بيان داشته‌اند، در پاسخ اشكال برخى از كافران بيان كرده‌اند كه چرا در قرآن آياتى متشابه وجود دارد كه همواره انسان‌هاى عادى از درك آن‌ها عاجز باشند؟ آيا اين با رسالت قرآنى كه بيان براى تمام بشريت است، ناسازگار نيست؟

استاد در واقع در جواب مى‌گويند همه انسان‌ها آيات متشابه را مى‌توانند بفهمند، اما آيات متشابه آياتى هستند كه هر زمان عمق تازه مى‌يابد و همين امر، ضامن جاودانگى اسلام خواهد بود.

٤. تشابه امرى ناگزير در قرآن مجيد

استاد معرفت همانند علامه‌ طباطبايى‌ معتقدند:

تشابه آيات قرآنى لازمه وحى آسمانى قرآن مجيد است؛ زيرا قرآن معارفى جديد، عميق، غيرمحسوس و نامأنوس براى مردم‌ جزيرةالعرب‌ آورده [است‌]، ناگزير اين معارف با همان عبارت‌هاى متداول ميان آنان القا شده، همان عبارت‌هايى كه براى اشيايى حقير، مادى و سطحى به كار مى‌رفت. لازمه چنين امرى ظهور تشابه عبارت قرآنى با مطالبى غيرحق، خرافى، دنيايى و مادى است.[١]

البته كلام فوق به تشابه اصلى مربوط است نه تشابه عرضى كه طبق نظر استاد معرفت در عصرهاى بعدى پديدار گشت. استاد معرفت مى‌گويند:

علامه‌ طباطبايى‌ و نيز شيخ‌ محمد عبده‌، همين نظريه را انتخاب نموده‌اند. بعد نظريه شيخ‌ محمد عبده‌ را بعد از ذكر نظريه علامه بيان مى‌كند كه مردم از نظر قدرت درك متفاوتند. برخى عالم و برخى ديگر جاهلند. و از طرف ديگر برخى از معانى طورى است كه نمى‌توان به شكلى آن‌ها را بيان كرد كه همگان آن را درك كنند، چرا كه در آن‌ها معانى عالى و دقيق كه تنها خواص قدرت دركش را دارند، وجود دارد و مردم عادى تنها در اين موارد بايد توقف كنند و امر آن را به خدا واگذارند.[٢]

حق آن است كه كلام علامه با كلام شيخ‌ محمد عبده‌ متفاوت است و هر

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٣، صص ٢٢- ١٦.

[٢] . همان، صص ٢٣- ٢٢؛ محمد رشيد رضا، المنار، ج ٣، ص ١٧٠.