معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٨١ - ٢ يكسانى روش فهم آيات متشابه و آيات محكم و منابع آن

٢. يكسانى روش فهم آيات متشابه و آيات محكم و منابع آن‌

در بحث روش تفسير آيات متشابه يا تأويل آن‌ها و مراجعه به منابع، ميان عالمان و مفسران، اختلاف است. برخى معتقدند تنها روش تفسير، روش كشف و شهود است. ملاصدرا معتقد است راسخان از راه كشف و شهود و اشراق باطن به مقصود واقعى آيات متشابه دست مى‌يابند و از تنزيه مطلق و تشبيه محض و خلط آن دو در امانند.[١] برخى ديگر مانند معتزله تنها راه تفسير و تأويل آيات متشابه را روش عقلى مى‌دانند و به واسطه آن سعى مى‌كنند تمامى آيات متشابه را بدانند.[٢] برخى ديگر- كه به اهل حديث و حنابله مشهورند- منكر تأويل و تفسير آيات متشابه هستند و اين آيات را بر همان معناى ظاهرى خود حمل مى‌كنند.[٣]

استاد معرفت بر آن است كه آيات متشابه را با همان روش معمول در تفسير آيات محكم مى‌توان توجيه و تبيين كرد و منابع تفسير محكمات، همان منابع تأويل متشابهات است. لذا، براى رفع اشكال و شبهه از آيات متشابه، تنها كارى كه بايد كرد، مراجعه صحيح به منابع تفسير است. به تعبير ديگر، در تفسير آيات محكم، به منابعى چون قرآن، روايات، عقل، لغت، تاريخ، عرف و غيره مراجعه مى‌كرديم؛ در تأويل آيات متشابه نيز بايد به همين منابع مراجعه كرد تا غبار شبهه از رخسار آيات متشابه زدوده شود.

لذا استاد معرفت براى رفع شبهه از تجسم و تحيز خداوند كه برخى از افراد از آياتى از قرآن برداشت كرده‌اند، به آيه‌ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‌ءٌ تمسك مى‌جويند و جسميت و تحيز را نفى مى‌كنند. و انكار برخى از افراد نسبت به اتصاف خداوند به صفات جمال و جلال را با رجوع به روش و سنت اهل بيت پاسخ مى‌دهد كه هر آنچه كه صفت كمال شمرده مى‌شود و در عالم هستى قابل تصوّر است، از آن خداوند است. ايشان با رجوع به لغت و ادبيات‌

[١] . متشابهات القرآن، صص ٧٨- ٧٧.

[٢] . همان، ص ٧٧.

[٣] . همان، ص ٧٦.