كسى بر امام‌ صادق‌ (ع) [قرآن را] قرائت كرد، و من حروفى‌[١] از قرآن را مى‌شنيدم كه با آنچه مردم قرائت مى‌كردند، موافق نبود. امام‌ صادق‌ (ع) فرمود: از اين قرائت خوددارى كن! همان گونه كه مردم قرائت مى‌كنند، قرائت كن! تا آنكه قائم (ع) قيام كند. هرگاه او قيام كند، كتاب خدا را موافق حدّش قرائت كند و مصحفى را كه‌ على‌ (ع) نوشت، بيرون آورد.[٢]

قريب به اين مضمون را محمد بن‌سليمان‌ (ز ١٨٣ ق) از يكى از اصحاب امام‌ كاظم‌ (ع)[٣] و حبه عرنى‌ از امام‌ على‌ (ع) آورده است.[٤]

آيت‌الله معرفت درباره مصحف امام‌ على‌ (ع) در آثار چندى سخن گفته است كه مهم‌ترين آن‌ها التمهيد و تاريخ قرآن‌ او است. او در توصيف مصحف آن امام از آثار چندى بهره گرفته است كه مهم‌ترين آن‌ها عبارت‌اند: از شيعه كتاب‌هاى‌ سليم بن قيس‌، تفسير عياشى‌، (ج ١)، تفسير قمى‌، مناقب ابن شهرآشوب‌، احتجاج طبرسى‌، آلاء الرحمان بلاغى‌، (ج ١)، تفسير البرهان بحرانى‌، تفسير صافى‌، (ج ١)، بحارالانوار، (ج ٩٢) و از اهل سنت كتاب‌هاى‌ فهرست نديم‌، طبقات ابن سعد، (ج ٢)، تاريخ يعقوبى‌، (ج ٢)، استيعاب ابن عبد البر، التسهيل لعلوم التنزيل ابن جُزى‌، (ج ١) و الاتقان سيوطى‌، (ج ١).

نظر آيت‌الله معرفت بر اين است كه مصحف نامى بوده است كه به مجموعه‌اى از صحيفه‌هاى نوشته شده، گفته مى‌شده است كه به يكديگر منضم كرده باشند؛ چه نظم و نسقى ميان آن‌ها بوده باشد يا نبوده باشد. به نظر او در

[١] . حرف در اين دسته از روايات به معناى قرائت است؛ چنان كه براى مثال درباره آيه وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ( بقره، آيه ٣١) چنين آورده‌اند:« في حرف ابن‌مسعود:" ثم عرضهن"« و» في حرف أبي:" ثم عرضها"» ر. ك: محمد بن جرير طبرى، جامع البيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٣١١؛ محمد بن‌احمد قرطبى، الجامع لأحكام القرآن، ج ١، ص ٢٨٣)

[٢] . محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ٦٣٣.

[٣] . همان، ج ٤، صص ٤٢٥- ٤٢٤؛ محمد بن‌حسن حر عاملى، وسائل الشيعه، ج ٤، ص ٨٢١.

[٤] . ميرزا حسين نورى، مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٣٦٩.