استاد معرفت- قدس‌سرّه- با ديد تيزبين خويش به آسيب‌شناسى نقل‌هاى تفسيرى پرداخت و در ترازى گسترده، بسيارى از آن‌ها را شناسايى، نقد و رد كرد. ايشان- رحمةالله تعالى- بخشى چشم‌گير از كتاب را به آسيب‌هاى روايات تفسيرى، كه نزد وى سه آسيبند، ويژه كرد:[١] الف. زنجيره‌هاى سست؛ ب. برساختن در تفسير؛ ج. گزارش‌هاى اسرائيلى.[٢] در آسيب سوم، پس از گزارشِ موردپژوهانه شمارى انبوه از روايت‌هاى اسرائيلى، آن‌ها را در پرتو آموزه‌هاى وحيانى و. درنگ‌هاى خردورزانه، بر رسيد و برساختگى آن‌ها را به‌خوبى نشان داد و بدين‌سان بخشى از متون تفسيرى را از آلودگى اين پديده ويرانگر، آفت‌زدايى كرد.[٣] لله درّه و عليه أجره‌.

٤. پانوشت‌هاى سودمند

پژوهشگر گاهى از گزاره‌ها و اصطلاح‌هايى سود مى‌برد كه بسيارى از خوانندگان از آن‌ها آگاهى يا، دست‌كم، آگاهى درستى ندارند. در اين‌گونه موارد، تيزهوشى و مخاطب‌شناسى نويسنده به يارى او مى‌آيد تا خواننده اثرش را دچار سرگشتگى و احياناً دلزدگى نكند؛ از اين‌رو، با يك پانوشت گزيده و گويا و شايد ارجاعاتى سودمند و كارآمد، از كار پژوهشگر و خواننده، هر دو، گره بلكه گره‌هايى را مى‌گشايد و ناآگاهى يا آگاهى نابسنده خواننده را به‌

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، صص ٢٩، ٩٤ و ٦٠٧- ٥٥٣.

[٢] . راز اين نام‌گذارى چنان است كه در صدر اسلام، تازه مسلمانان يهودى و مسيحى، كه گويا اسلام برخى از آنان از سرِ سياست و شيطنت و به آهنگ آسيب زدن به پايه‌هاى دين اسلام بود، افكار و انديشه‌هاى ناصواب خود را در ساختار روايت وارد متون نقلى و روايى اسلام كردند و حجمى قابل توجه از منابع روايى، ويژه اين‌گونه گزارش‌ها است كه در اصطلاح، روايات اسرائيلى نام دارند. پس از آن انديشه‌وران مسلمان با اين روايات چالش كردند و نيرنگ آنان را بر نمودند و سپس نام« اسرائيليات» را براى چنين آثار و گزارش‌هايى بر نهادند. براى آگاهى بيشتر، ر. ك: محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، صص ٨١- ٧٩ و ٥٩٥- ٥٩٤؛ بهاءالدين خرّمشاهى، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهى، ج ٢، صص ٢١٧- ٢١٣.

[٣] . همان، صص ٣١١- ١٤١ و ٧٣٠- ٦٤٤.