حدود ١٣ سال از اين دوران قبل از هجرت بوده و در تمام مدت به جز يكى دو سفر كوتاه، رسول خدا در مكه به سر مى‌بردند. حدود ١٠ سال از اين دوره نيز به پس از هجرت تعلق دارد كه محل زندگى پيامبر در اين دوره شهر مدينه بوده است و به جز سفرهايى كه گاه براى پيامبر پيش آمده، رسول خدا از مدينه خارج نمى‌شدند. با اين توضيح روشن مى‌شود آيات مكى آن دسته از آياتى خواهند بود كه با شهر مكه نسبت دارند و آيات مدنى با شهر مدينه.

اما تقريباً در همه منابع متأخر، سه ديدگاه درباره تعريف مكى و مدنى و بالطبع معيار تمايز آيات مكى و مدنى بيان شده است.

١. آيات مكى آياتى هستند كه در مكه و حوالى آن نازل شده باشد، و آيات مدنى آياتى هستند كه در مدينه و حوالى نازل شده‌اند. بنا بر اين ديدگاه، آياتى كه خارج از اين دو شهر و دور از آن‌ها نازل شده‌اند، نه مكى مى‌باشد و نه مدنى‌[١]

٢. آياتى كه در خطاب به اهل مكه باشد، مكى است حتى اگر آن آيات در شهر مد ينه و پس از هجرت نازل شده باشد، و آياتى كه خطاب به اهل مدينه باشد مدنى شمرده مى‌شود، ولو آن آيات در شهر مكه نازل شده باشد.[٢]

زركشى‌ ديدگاه دوم را به سخنى از ابن مسعود مستند ساخته كه مى‌گويد:

هر سوره‌اى كه در آن‌ يا أَيُّهَا النَّاسُ‌ آمده در مكه نازل شده و هر سوره‌اى كه در آن‌ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمده در مدينه نازل شده است‌[٣].

زركشى‌ توجه داشته كه‌ ابن مسعود در اين سخنش در مقام تعريف آيات مكى و مدنى و تمايز ميان آن‌ها نبوده است، بلكه مى‌خواست مخاطبين خود را به تغيير سبك قرآن در خطاب به اهل مدينه كه مؤمن بودند و نسبت به اهل مكه كه اغلب آن‌ها كافر بودند، توجه دهد. حتى بعيد است كه مقصود ابن‌

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ١٣٠؛ محمد عبدالعظيم زرقانى، مناهل العرفان، ج ١ ص ١٧٦؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٨٢

[٢] . بدرالدين زركشى، البرهان فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٧٣، جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١؛ محمد عبدالعظيم زرقانى، مناهل العرفان، ج ١، ص ١٧٧.

[٣] . ر. ك: حاكم نيشابورى، المستدرك، ج ٣، ص ١٨، محمدهادى معرفت، التمهيد ج ١، ص ١٣١.