معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٦٧ - الف مبانى مفهومشناسى متشابه

است:

الر تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْحَكِيمِ‌[١]

الر كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ‌[٢]

در اين دو آيه كل قرآن به محكم بودن توصيف شده؛ چرا كه كتاب آسمانى ارسال شده از سوى خداوند است و امكان هيچ‌گونه خللى در آن نيست. همه آن حق و از باطل به دور است.

و نيز در آيه‌ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ‌[٣] كل آن به تشابه توصيف شده است. يعنى در نيكى، استوارى، حقانيت، نورانيت، هدايت‌بخشى و عدم اختلاف، همه آن شبيه به هم است و در اين اوصاف، هيچ فرقى ميان سوره‌ها و آيات آن وجود ندارد. پس بحث عمده در موردى است كه برخى آيات به محكم بودن توصيف و برخى ديگر متشابه ناميده شده‌اند.[٤]

استاد معرفت، محكم را به معناى استوار بودن آيه مى‌داند كه راه خلل و شبهه در آن بسته باشد. محكم بودن آيه، از هرگونه اخلال‌گرى و تباهى جلوگيرى مى‌كند.

وى متشابه را لفظى مى‌داند كه در آن احتمال معانى گوناگون وجود دارد و از طرف ديگر، مورد شك و شبهه نيز واقع مى‌شود؛ به همين علت هم مى‌توان از آن برداشت صحيح كرد و هم مى‌تواند مورد سوءاستفاده قرار گيرد. لذا انحراف‌گرايان فتنه‌جو آن را دنبال مى‌كنند.[٥]

الف. مبانى مفهوم‌شناسى متشابه‌

براى آنكه محكم و متشابه به شكل كامل شناخته شوند، مفسران و

[١] . يونس، آيه ١.

[٢] . هود، آيه ١.

[٣] . زمر، آيه ٢٣.

[٤] . ر. ك: محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٢٧٣- ٢٧٢؛ محمدهادى معرفت، التمهيد، صص ٧- ٦.

[٥] . ر. ك: همان.