معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٦ - ١ مبحث وحى

روايات، وحى را به چهار دسته تقسيم كرده است كه عبارتند از: ١. همان معناى لغوى؛ ٢. غريزه؛ ٣. الهام؛ ٤. وحى نبوى.[١]

ايشان وحى نبوى را نيز بر سه گونه ارزيابى كرده كه عبارتند از:

١. رويا؛ يعنى آن بخش از وحى الاهى كه از رهگذر خواب‌هاى راستين به پيامبران ابلاغ شده است.

٢. فرود جبرئيل؛ استاد معرفت با استفاده از روايات توضيح مى‌دهد كه بخش اساسى آيات قرآن با فرود جبرئيل بر پيامبر (ص) و تجسّد ايشان به‌صورت يكى از صحابه پيامبر (ص) به نام‌ دحيه كلبى‌ انجام گرفت. ايشان همچنين تبيين مى‌كند كه تجسد جبرئيل در قالب اين شخص- كه به زيبايى و خوش‌اندامى معروف بود- بدان جهت بود كه فرشتگان به‌عنوان موجودات كامل اگر قرار باشد در قالب انسانى تجسد و تمثل يابند، با تناسب موزون و زيبا تجسد مى‌يابند.[٢]

٣. وحى مستقيم؛ استاد معرفت به كمك برخى از روايات به دنبال تقويت اين نظريه است كه حالات خاص رسول اكرم (ص) به هنگام نزول قرآن، نظير حالت نيمه بى‌هوشى، نشستن عرق شديد بر پيشانى و ... به هنگام نزول مستقيم وحى بود است. يعنى آن بخش از وحى قرآنى كه از سوى خداوند به‌صورت مستقيم و بدون وساطت جبرئيل به پيامبر ابلاغ شد.[٣]

استاد معرفت با الهام از برخى از روايات فريقين معتقد است كه رسول اكرم (ص) دو بار جبرئيل را به‌صورت اصلى خود در حالى كه شرق و غرب عالم را پر كرده بود، مشاهده كرد. و يكى از آن دو مورد، شب معراج بوده است. بدين جهت ايشان ضماير آيات مورد بحث در سوره مباركه نجم يعنى آيات‌ وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى‌* عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى‌* عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى‌[٤] را جبرئيل‌

[١] . همان، صص ٥١- ٣٢.

[٢] . همان، ص ٦٢.

[٣] . همان، صص ٦٩- ٦٤.

[٤] . نجم، آيات ١٥- ١٣.