معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٧ - ١ مبحث وحى

دانسته است. بنابر اين مقصود از آيات‌ ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى* فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌[١] نزديك شدن جبرئيل به پيامبر است.[٢] اين تفسير درست در برابر شمارى ديگر از تفاسير به‌ويژه تفاسير عرفانى است كه مقصود از اين آيات را قرب بى‌مثال پيامبر به خداوند دانسته‌اند.[٣]

مؤلف كتاب‌ التمهيد پس از بررسى عالمانه حالات پيامبر به هنگام دريافت وحى به استناد روايت‌ وقد وعيت ما اقول‌ و نيز مبانى كلامى مبتنى بر قاعده لطف كه بر ضرورت همراه بودن نبوت و وحى با نشانه‌هاى روشن تأكيد دارد، هرگونه تشكيك در آگاهى و هشيارى پيامبر هنگام دريافت وحى را مردود مى‌داند و معتقد است طبيعت ارتباط مستقيم با روح محدود انسان و القاى وحى بر اين روح، تغيير حالات جسمى پيامبر را اقتضا داشت. بنابراين شبهات برخى از مستشرقان در اين زمينه از اساس مردود است.[٤]

ايشان هم‌چنين به تفصيل شبهه عدم امكان اتصال امكان فرش با عرش و عالم ناسوت با عالم ملكوت را مورد نقد و بررسى قرار داده و براى نقد آن از برهان‌هاى فلسفى ناظر به تجرّد روان، و نيز دستاوردهاى تجربى بشر كه اثبات كننده وجود حقيقت ديگر در وجود انسان به نام روان است، و نيز از اذعان منكران روح و عالم مجردات از سده هجدهم به بعد مبنى بر وجود روح، يارى جسته است.[٥]

پيدا است كه اين شبهه، شبهه عام و فراگيرى است كه نه تنها وحى قرآن و رسالت پيامبر اسلام، بلكه تمام وحى‌ها و رسالت ساير پيامبران را نيز در بر مى‌گيرد. بنابراين بسيار دشوار مى‌نمايد كه ما بتوانيم اين شبهه را شبهه وحى قرآنى نام نهيم.

[١] . نجم، آيات ٩- ٨.

[٢] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، صص ٦١- ٦٠.

[٣] . براى نمونه ر. ك: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٩، ص ٣١؛ التفسير الامثل، ج ١٧، صص ٢١٩- ٢١٣.

[٤] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، صص ٧٩- ٧٤.

[٥] . همان، صص ٥٥- ٣٢.