معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٥٠ - ١ دقت در بيان

بيانى تعبير ديگرى نيز دارند، با عنوان «بديع نظمه و عجيب رصفه»؛ يعنى نظم نو و چينش شگفت قرآن، كه وجوه ده‌گانه در ذيل آن ياد مى‌شود.[١]

در آنچه پيش‌رو است، نمايى از اين وجوه ده‌گانه گزارش مى‌شود:

١. دقت در بيان‌

برجستگى قرآن نسبت به ديگر سخنان، دقت خارق‌العاده‌اى است كه در تعبيرات قرآنى وجود دارد؛ به‌گونه‌اى كه هر چيز در جاى خود قرار دارد و تمامى مناسبت‌هاى آوايى و معنايى در واژگان به كار رفته، رعايت شده و تعبيرها در اوج زيبايى است. اين ساختار به قدرى دقيق و حساب شده است كه پيكره و قالب به هم‌پيوسته‌اى را تشكيل داده كه در آن هيچ واژه‌اى را نه مى‌توان برداشت و نه جاى آن را تغيير داد و نه واژه‌اى ديگر را جايگزين آن كرد. اگر چنين كارى صورت گيرد، به رساندن مقصود و نظم سخن آسيب مى‌رساند. اين مسأله فزون بر آنكه نشانه اعجاز است، خود از استوارترين دلايل مصون ماندن قرآن از تحريف است. بسيارى از بزرگان ادب و بلاغت، گزينش و چينش كمالات قرآن را در حدّ اعجاز ستوده‌اند. از جمله‌ بستى‌ به گستردگى و نيكويى درباره اين ويژگى قرآن سخن گفته است. شيخ‌ عبدالقاهر جرجانى‌ مى‌گويد: اديبان و بليغان از دقّت در چينش و گزينش كلمات قرآنى، كاملًا فريفته و مجذوب گرديدند؛ زيرا هرگز كلمه‌اى را نيافتند كه متناسب جاى خود نباشد، يا واژه‌اى را كه در جايى بيگانه قرار گرفته باشد، يا كلمه ديگرى شايسته‌تر يا مناسب‌تر يا سزاوارتر باشد. بلكه آن را با چنان انسجام و دقت لفظى يافتند كه مايه حيرت صاحب خردان و عجز همگان گرديده است.

عبدالله درّاز واژگان را به مواد اوليه ساختمان تشبيه مى‌كند كه هنر مهندسان و بنّايان در گزينش مصالح مناسب و خوب و در چگونگى به كارگيرى و شكل‌دهى آن‌ها است. آنچه در زبان قرآن تازگى دارد، آن است كه به هر موضوعى كه مى‌پردازد، برترين مواد، مناسب‌ترين آن‌ها براى اداى مقصود،

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٥، ص ٧.