معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٥١ - ١ دقت در بيان

پوشش دهنده‌ترين و سازگارترين آن‌ها با ديگر موارد را گزينش كرده است.[١]

دقت در انتخاب و گزينش كلمات، به دو شرط اصلى بستگى دارد كه وجود آن‌ها در افراد عادى- عادتاً- غيرممكن است: اول، احاطه كامل بر ويژگى‌هاى لغت به‌طور گسترده و فراگير، كه ويژگى هر كلمه بخصوصى را در سرتاسر لغت بداند و بتواند به درستى در جاى مناسب خود به كار برد. شرط دوم، حضور ذهنى بالفعل است، تا در موقع كاربرد واژه‌ها آن كلمات مدّ نظر او باشند و در گزينش الفاظ، دچار حيرت و سردرگمى نشود؛ حصول اين دو شرط در افراد معمولى غيرممكن به نظر مى‌رسد.[٢]

مبرد در تفسير قول خداوند: لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً[٣] نوشته است، كه‌ «شرعة» و «منهاجاً» عطف گرفته شد؛ زيرا شرعة به معناى آغاز و شروع چيزى است، اما منهاج به قسمت عمده و گسترده آن اطلاق مى‌شود. شاهد اين مسأله آن است كه عرب زمانى كه كسى كارى را آغاز كند مى‌گويد: شرع فلان في‌كذا و زمانى كه پارگى در لباس گستردگى يابد، مى‌گويد: انهج البلي في الثوب‌.

براى نمونه مى‌توان مثال‌هاى بسيار ديگرى از واژگان به ظاهر مترادف را ياد كرد كه ميان آن‌ها تفاوت‌هاى ظريفى وجود دارد. مانند: حمد و شكر، شح و بخل، نعت و صفت، و بلى و نعم.[٤]

قرآن در وصف زمين، پيش از آنكه باران ببارد و گياهان از آن برآيد، گاه با واژه «هامده» يعنى مرده و زمانى با كلمه «خاشعه» يعنى فروتن و فرمان‌بردار ياد كرده است:

- وَتَرَي الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ.[٥]

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٥، صص ٢٣- ١٣؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٣٧٦- ٣٧٤.

[٢] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٣٧٦.

[٣] . مائده، آيه ٤٨؛ براى هر يك از شما شريعت و راه روشنى قرار داده‌ايم.

[٤] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٥، صص ٤٣- ٢٤.

[٥] . حج، آيه ٥؛ و زمين را خشكيده مى‌بينى و چون آب بر آن فرود مى‌آوريم به جنبش در مى‌آيد و از هر نوع رستنى‌هاى نيكو مى‌روياند.